November Music

De drive van Bert Palinckx van November Music

Door kenners gedreven festival gaat uit van de inbreng en wensen van muzikanten

In een interview met Bert Palinckx bespreken we zijn drive voor dit festival, geschiedenis en de toekomstplannen.

Muziekplatform KLANKGAT is een rubriek gestart waar we Bossche bands, artiesten en festivalorganisatoren interviewen over het afgelopen jaar. Hoe de corona crisis het beleid en de muziek heeft beïnvloed, wat de eigenlijke plannen waren, hoe musici en organisatoren terug- en vooruitkijken. Een terugblik naar een moeilijk 2020 en een vooruitzicht naar een onzeker 2021.

Inleiding
Bert Palinckx
November Music 2019 – ©Wim Roelsma

Het November Music Festival  is nog lang niet zo bekend als dat het verdient te zijn. “Ik hoop van harte dat we van 5 t/m 14 Nov 2021 de kans gaan krijgen om dit weer in real life mee te maken,” zegt Bert Palinckx De eerste editie van dit festival was al in 1993 toen een groep mensen (op initiatief van de gemeente Den Bosch) een festival ging organiseren dat uitging van de vrijheid van muzikanten om te experimenteren en zo iets mooi te maken. Het gevolg was een enorme creativiteit over de jaren waarin vele mooie stukken zijn gemaakt. Het Bosch Requiem wat elk jaar in opdracht wordt gecomponeerd is hier al langzamerhand een traditie geworden.

Maar het gaat niet alleen om ‘klassieke muziek’. Er wordt geëxperimenteerd met jazz, volksmuziek, en invloeden van elektronica. De artistieke leiding is sinds 1999 in handen van Bert Palinckx. Met een kleine groep medewerkers en heel wat ZZPers (op het hoogtepunt zo’n 100 man) worden in 10 dagen maar liefst zo’n 90 concerten gegeven. Vernieuwend, experimenteel en bol staand van de zeer mooie composities en meeslepende ideeën (lees enkele van mijn concert recensies er op na).

Interview met Bert Palinckx
Bert Palinckx
Bert Palinckx

Bert Palinckx is afgestudeerd aan de Technische Universiteit Eindhoven (TUE) in bouwkunde (planologie). Een vergelijking met Xenakis lag wat mij betreft voor de hand, maar Bert ziet dat anders: “Ik ben opgegroeid in Tilburg, waar ik als jongen al kennis maakte met jazz en de vele muziek die in Tilburg makkelijk toegankelijk was. Ik had dan ook al snel een bandrecorder waarmee ik allerlei opnames maakte. En door mijn belangstelling voor de contrabas kwam ik in een band terecht (met mijn broer) waarmee we al snel door heel Nederland rondtrokken met wel 40 à 50 concerten per jaar. Dus ik heb mezelf eigenlijk altijd al als muzikant gezien.”
Door de samenwerking en zijn naamsbekendheid begon hij al snel van alles te organiseren (b.v. de Paradox in Tilburg). En zo kon het gebeuren dat Henri Broeren hem vroeg om de leiding van het festival op zich te nemen. Samen met Theo van Dooremalen (zakelijke leiding) volgden jaren van groei, aanpassing aan de omstandigheden en veel, heel veel, prachtige muziek en opzienbarende concerten.

Succes van het festival

“Belangrijk en uniek voor het festival is dat het uitgaat van de inbreng en wensen van muzikanten. In vrijheid kunnen ze van alles maken, grens overstijgend. En dat leidt tot geweldig mooie en vernieuwende stukken. We hebben soms het verwijt gehad dat het wel voor een erg select publiek was, en we hebben dan ook meer toegankelijke muziek geprogrammeerd. Zo zat de zaal vol toen Louis Andriessen (Anaïs Nin) werd uitgevoerd. Ook John Zorn trok de aandacht. Maar wellicht zijn wij als Brabanders wel te bescheiden in de reclame die we voor het festival maken. Al is het ook een kwestie van bereikbaarheid, budget en dergelijke.”

Toekomst
Éliane Radigue
Éliane Radigue – ©Wikipedia Commons

“Natuurlijk hakte corona er in. Maar we moeten daar ook niet te moeilijk over doen. In een situatie van overmacht (twee dagen voor het festival in 2020 ging Nederland op slot, red) was er veel begrip bij alle deelnemers en betrokkenen. Hotels en cateraars waren heel coulant. In mijn eigen hoofd heeft het festival wel doorgang gevonden. Maar veel dingen die voor 2020 stonden geprogrammeerd hopen we dit jaar in november wel uit te kunnen voeren. Misschien met een kleiner publiek, en met de noodzaak om te streamen. Dus we gaan door met de artiesten en nemen ook het FAQ festival (gericht op elektronische muziek van 4 tot 6 November, red) onder onze vleugels. En daar misschien een nieuwtje dat er muziek van Éliane Radigue uitgevoerd gaat worden.

Conclusie

We hebben in Den Bosch veel mooie muziek in het vooruitzicht, gedreven door kenners die unieke componisten weten te strikken. Verder kan ik het belang van vroege brede kennismaking met cultuur niet voldoende onderstrepen, aldus artistiek directeur Bert Palinckx.

 

Liseth met haar favoriete instrument

Interview met singer songwriter Liseth Horsten

Hoe overleeft zij de corona tijd en de zoektocht naar andere manieren om muziek de wereld in te brengen

In de rubriek over wat artiesten doen nu corona huishoudt een gesprek met Liseth Horsten, singer songwriter en begeleidster van muziek voor begrafenissen.

Interview met Liseth Horsten

KLANKGAT: Wat deed je voor Corona uitbrak?

Sinds 2007 ben ik als zzp-er werkzaam als uitvoerend en docerend musicus:
Uitvoerend: eigen singer-songwriter repertoire (het liefdewerk), en commercieel (het werk): o.a. huwelijken, recepties en uitvaarten. Sinds najaar van 2019 alleen nog uitvaarten.
Docerend: lespraktijk thuis. In het verleden ook muzikale workshops op locatie gedaan (teamuitjes e.d.) en lesgegeven op enkele regionale muziekscholen.
Daarnaast speel ik zang en slaggitaar in een jaarlijks lokaal Neil Young tribute project (dat is meer hobbymatig), en ik was (ben) sinds twee jaar vrijwilliger bij een van de mooiste poppodia in het land: 013

Liseth Horsten
Liseth Horsten

Hoe heeft Corona jou in je werk en leven beïnvloed?

In eerste instantie veranderde er weinig omdat ik gewend ben voornamelijk vanuit mijn eigen huis te werken. Mijn manier van werken was ineens ‘normaal’ geworden (ze lacht even).
In die zin was het geen grote overgang en genoot ik aanvankelijk van de rustige sfeer die er over het hele land leek te hangen. Ik kan goed alleen zijn, hoewel ik natuurlijk net als iedereen bepaalde aspecten van het (sociale) leven dat is weggevallen, wel mis.

Het lesgeven gaat hier door: in het voorjaar ben ik begonnen met lessen via Skype aan te bieden. De ene leerling wilde dat wel en de andere niet en in sommige gevallen was het ook niet mogelijk, en in die periode is er dan ook een aantal leerlingen afgehaakt. Ik ben destijds ook begonnen met een leerlingen-nieuwsbrief met leuke weetjes en links, om iedereen erbij te blijven betrekken (dat is dus maar ten dele gelukt).

Toen er weer 1-op-1 lesgegeven mocht worden, zijn er wel weer een paar nieuwe leerlingen bij gekomen, en ook nu ga ik door met 1-op-1 lessen (mits klachtenvrij en op iets meer afstand en luchten tussendoor)  en de mógelijkheid om te Skypen als er wél mogelijk besmettingskans is.

Ik ben me ervan bewust dat ik risico loop als 50+ en zzp-er omdat ik in mijn eigen woonkamer lesgeef. Maar de lessen zijn mijn enige ‘enigszins-vaste’ inkomsten, dus ik wil daar niet mee stoppen.
Als het risico groter wordt door meer besmettingen, weet ik nog niet wat ik ga doen: als ik weer alleen online ga lesgeven, zullen er misschien weer leerlingen gaan afhaken. Maar als zzp-er moet ik wél extra op mijn gezondheid letten.

Liseth Horsten
Liseth denkt na over een song – Foto: © Izaak P Slagt

Het musiceren op uitvaarten gaat ook door, de regels voor uitvaarten zijn gelukkig wat soepeler (qua aantallen bezoekers), waardoor het prima mogelijk is: in het voorjaar en zomer waren er o.a. ceremonies in de open lucht.
Het is heel mooi en dankbaar werk maar het nadeel ervan is dat je het pas drie dagen vooraf weet (knipoogt, als redactie stel ik me voor dat dat drie hectische dagen kunnen zijn).

013
Wat leuk is aan 013 (poppodium in Tilburg, red.) waar ik vrijwilliger ben (naast het niet-leuke dat het nu dicht is), is dat ze hun best doen om alle vrijwilligers en medewerkers bij het podium te blijven betrekken,
Onder andere door online medewerkersvergaderingen inclusief popquiz.
En sowieso is het leven meer online geworden. Het fijne is dat je makkelijk contact kunt houden. Het vervelende is dat ik nóg meer achter het scherm zit dan ik al deed, met wat fysieke klachten van dien.
En dat het realiseren hoe afhankelijk ik ben van internet, en dat dit waarschijnlijk meer en meer het geval gaat zijn in de toekomst, me er niet blijer op maakt.

Als tegenhanger hiervan ben ik weer wat creatieve hobby’s gaan oppikken, bijvoorbeeld houten ukelele standaards maken en beschilderen. Mijn achtergrond en eerdere opleiding ligt op het beeldende vlak, waaronder tekenen en schilderen. Van tijd tot tijd heb ik een periode waarin deze behoefte aan ‘analoge’ creatieve of ambachtelijke ontspanning weer naar boven komt, en dat was in het afgelopen jaar zeker weer het geval.

Liseth Horsten
013

Wat ik moeilijk vond en vínd, is dat ik geen idee heb hoe mijn toekomst als muzikant van eigen repertoire eruit gaat zien, en sowieso het hele uitvoerende muzikantschap: kunnen we straks nog op de oude manier optreden, zijn er straks nog kleine podia voor onbekende muzikanten? En is er nog budget? Want zo niet dan houdt het voor mij op, ik wil op z’n minst mijn muzikanten, ook profs, kunnen betalen. Ik kan wel weer solo gaan spelen, maar als dat de enige mogelijke vorm is vind ik dat niet leuk.

Maar we zullen misschien andere manieren moeten zoeken om hier invulling aan te geven als optreden in band vorm geen haalbare optie meer blijkt te zijn. Dat zou ik wel een enorm gemis vinden, want het samen spelen met andere goeie muzikanten brengt juist de magie en de spanning die je zoekt in de muziek. Naast het sociale aspect natuurlijk, ook niet onbelangrijk.

En we zullen andere manieren moeten zoeken om onze muziek de wereld in te brengen: het is nu sowieso voor iedereen in deze business harder werken voor (nog) minder geld, en dat maakt me soms wel moedeloos: ga ik dit nog doen tot aan m’n pensioen? Ik geloof niet dat ik daar zin in heb.

Liseth Horsten
Het leven is niet zo zwart wit – Foto: © Izaak P Slagt

 

Heb je speciale dingen gedaan om met deze omstandigheden om te gaan? Welke? En hoe werkt dat?

Zoals al gezegd: muzieklessen via Skype gaan geven. Hiervoor heb ik een goeie webcam aangeschaft en gáán: al doende leert men.
Andere dingen om ermee om te gaan liggen meer op het persoonlijke vlak, zoals. de sociale contacten. En iemand hebben om af en toe mee te sparren over zowel persoonlijke dingen als werk gerelateerde zaken. Dat is sowiesó belangrijk, maar zeker nu en zeker als single.

Zijn er nog dingen die je andere artiesten mee zou willen geven?

  • Onderhoud je netwerk van collega’s, want je hebt elkaar nodig. Om input te vragen over praktische zaken, of om te sparren over de dingen waar je mee worstelt. En wees ook niet bang om hulp te vrágen want iederéén worstelt.
  • Blijf creatief bezig, op welke manier dan ook. Zoek naar dingen, en mensen, die je creatieve brein prikkelen.
  • Zorg voor een Plan B, en C, voor de financieel mindere tijden. Je bent geen slechte ondernemer als je in mindere tijden even kiest voor een parttime baan erbij, bijvoorbeeld.
  • Blijf in beweging, go with the flow, heb vertrouwen.
    En dit zeg ik ook allemaal tegen mezelf !

De corona crises heeft mijn muziek op zich trouwens niet beinvloed.

Wat waren je eigenlijke plannen?

Liseth Horsten
nieuwe EP

‘Het’ plan van 2020 was om in het voorjaar een nieuwe EP op te nemen met mijn band. Bij de eerste corona golf hebben we de repetities voor de zekerheid uitgesteld (de bandleden hebben gezinnen met kinderen) en tegen de zomer planden we weer een repetitie. Maar ook hadden we allemaal andere prioriteiten omdat een gedeelte van het werk wegviel en er dus e.e.a. geregeld moest worden. Uiteindelijk hadden we opnames gepland in december, maar toen kwam er weer een lockdown waarbij ook de studio van de drummer, waar we zouden gaan opnemen, dicht moest. Maar we komen telkens een stapje verder, dus die EP komt er hoe dan ook!

Wat die EP betreft: we hebben nu een studiodatum in februari en ik ga ervan uit dat het gewoon doorgaat. Mocht dat onverhoopt toch weer niet lukken dan verzin ik een andere vorm: we willen graag een band-EP die gedeeltelijk gezamenlijk ingespeeld wordt, voor het live-gevoel, en die gaat er ook zeker komen, maar ik heb wel een plan B in m’n hoofd.

Wat de andere werkzaamheden betreft heb ik geen idee wat me te wachten staat in het komende jaar… Ik houd er rekening mee dat het nog even gaat duren voordat er weer opgetreden kan worden.
Of de culturele sector zich volledig herstelt op korte termijn weet ik ook niet, ik denk het niet. Ik laat het dus maar op me af komen…

Net als in het afgelopen jaar verwacht ik geen grote financiële problemen (gelukkig had ik een buffertje, leef zuinig en woon goedkoop, dat is mijn geluk) en ik zou het ook geen probleem vinden om een parttime baantje te zoeken als de nood aan de vrouw komt: ik heb voor hetere vuren gestaan dus heb er vertrouwen in dat ik ’t wel overleef. Ik zal wel extra aandacht moeten geven aan promotie van mijn verschillende projecten: zowel het eigen repertoire als de uitvaartmuziek en de muzieklessen. En wie weet kan ik nog een nieuw project verzinnen dat wat geld in het laatje kan brengen.

Ik ben in ieder geval blij dat ik mijn ei kwijt kan in andere creatieve uitingen, en ik sluit niet uit dat ik nog wat meer die richting in ga. Het zou mooi zijn om het te kunnen combineren met muziek.

Ik denk dat júist in het afgelopen jaar gebleken is hoe belangrijk muziek en kunst is voor het welzijn van mensen. Dus dat gaat niet verdwijnen. Ik hoop dan ook dat het een belangrijkere plaats gaat innemen in de maatschappij. Creatieve denkers en makers, en alle vormen van kunstzinnige uitingen, hebben we in deze tijd heel hard nodig denk ik.

 


Met dank aan Liseth Horsten

Foto’s en coverfoto: © Izaak P Slagt

Impressie gesprek Hans en Kiete

Toonzaal presentatie studenten elektronische muziek zeer aangenaam

Klassiek en elektronisch gaan prima samen

De Fontys opleiding ‘Academy of Music and Performing Arts’ in Tilburg geeft studenten klassieke muziek compositie de mogelijkheid om kennis te maken met elektronische muziek.
Zij doen dit in samenwerking met de Willem Twee Toonzaal in Den Bosch, waar een  uitgebreide verzameling synthesizers en aanverwanten staat (en begeleiding kan je krijgen in de Willem Twee studio’s.

publiek w2studios xpo elektronica
presentatie elektronica studenten

Opleiding elektronische muziek

Dit is kenmerkend voor een nieuwe trend in klassieke muziek; Waar ‘klassiek’ en ‘elektronisch’ voorheen duidelijk gescheiden waren ontstaat er nu belangstelling om elementen uit die twee werelden te combineren. In het kader van deze opleiding konden vijf studenten (eerste en tweedejaars) een gerichte cursus volgen onder begeleiding van de Toonzaal. En deze avond konden zij hun werk presenteren aan hun docenten (Kees vd Bergh en Anthony Fiumara) en andere belangstellenden. Dit gebeurde door hun composities, die ze vooraf hadden opgenomen en bewerkt, af te spelen over twee speakers.

presentatie elektronica studenten
Toonzaal

Het blijft in deze tijden een vreemd gevoel om een concertzaal binnen te stappen, maar de gemoedelijke hartelijkheid die er altijd in de Toonzaal heerst, maakte het makkelijk om daaroverheen te komen. De iets andere opstelling wegens corona verstoorde dat niet.

Enrico Ferri, Rivers
Enrico
Enrico Ferri

Na een korte en humoristische inleiding door Hans Kulk was het de beurt aan Enrico Ferri om zijn stuk ‘Rivers’ te laten horen.
Voor hem is de relatie tussen poëzie en muziek belangrijk, en hij probeerde de verbondenheid tussen onderdelen van de natuur en onze emoties uit te drukken.
Inzettend met een ambience van voorbijglijdende geluiden creëerde hij een spel van gestreken glas-achtige geluiden en voorbijrazende gestreken ijzer geluiden, waarop de dichter zijn gedicht (in het Italiaans) voorlas.
De glas-achtige geluiden transformeerden naar zware geslagen staven, en er was een voortdurende beweging in de muziek die de stem in zich op bleef nemen.
Een erg mooi stuk om naar te luisteren en een welverdiend applaus volgde.

 

Kiete vd Laan, Rituals for Electronics
Kiete vd Laan
Kiete vd Laan

Als enige Nederlandse studente bracht Kiete deze Rituals ten gehore. Op een bijna tanpura-achtige drone bracht ze diverse percussie en rainstick geïnspireerde geluiden tot leven. Hierin zat niet een heel duidelijk ritme, maar omdat het geheel over langere tijd geloopt werd was het ook niet geheel zonder. Verder wist ze dit te combineren met bijna dierlijke kreten die tot een mooi organisch geheel waren samengevoegd. Mooi was het gebruik van bewerkte akoestische instrumenten (accordeon) die daardoor heel anders gingen klinken dan we gewend zijn.
Verder had ze diverse geluiden die met de apparatuur van de Toonzaal waren opgewekt samengevoegd tot een nieuwe layer van geluiden, bijgenaamd ‘ Angel choir’.
Ook hier een stevig applaus, het was een stuk dat je ook echt wel meevoerde de groene jungle in.

Amin Ebrahimi, Seven rainy cities
Amin Ebrahimi
Amin Ebrahimi

Het stuk zette in met allerlei glas achtige percussie geluidjes  die in een ritme alsof de wind er doorheen blies klonken. Dit werd begeleid door ruis achtige klanken, en galmende stemmen.
Rustig begonnen evolueerde het werk naar steeds meer opwinding. Om uiteindelijk weer weg te sterven. Of nee wacht, plots kwam het geluid weer op.
En zo was het net of je door de hoofdstukken van een boek heen bladerde, met telkens een kleine variatie op de thematiek. Zoals Amin aangaf was hij overweldigd door alle klanken die de studio kon opwekken en was het zijn belangrijkste visie om net als in een beeld, het overtollige weg te hakken.
Applaus? Natuurlijk was er applaus.

An’an Liu, Water

Wegens corona moest An’an in China blijven, maar toch heeft ze zoveel mogelijk van de cursus on-line gevolgd. Thuis heeft ze software gebruikt om een stuk te maken waarin ze water uitbeeldt.
Zoals water allerlei kanten uitvloeit zo vloeien de fluit geluiden en bijna orgel klanken met ruis alle kanten uit in haar aantrekkelijke stuk. Daarbij begon ze met geïnverteerde klanken die als het ware een raadsel vormden totdat de niet geïnverteerde klanken klonken en de langzaam groeiende verbazing oplosten. Ook weer een origineel stuk waarvan ik hoop dat ze op afstand het applaus kon horen.

Vlad Chlek, the isolator
Vlad Chlek
Vlad Chlek

Het was Vlad’s bedoeling om uit te beelden hoe iemand middels een geluidsisolator helemaal in zijn eigen wereld kan opgaan. Onder begeleiding van video beelden met een Russisch gedicht liet hij een steeds wisselend klankbeeld met vogelgefluit horen en bewerkte stemmen. Op een goed moment werd alles behoorlijk mechanisch en klonken er toch wat angstaanjagende geluiden.
Ook hier verdiend applaus.

 

Impressie

Na nog enkele belangstellende vragen en positieve kritiek uit de zaal werd het officiele gedeelte van de avond afgesloten, en wegens corona ontbrak de traditionele gezellige nazit.
Zelf was ik behoorlijk onder de indruk van wat deze studenten na een korte tijd in de studio al konden. Hoewel het compositiegewijs nog niet helemaal boven alle kritiek verheven was, was het bij allemaal een zeer aangename en meeslepende geluidservaring. Ik hoop dan ook van harte dat deze  componisten verder groeien in dit genre.

Foto’s: Erwin Engelsma, en ‘uitgelicht’  foto: Anthony Fiumara

Niels Broos

Niels Broos in de Toonzaal met orgel en Moog One

De verwachtingen waren hooggespannen maar de orgel en synthesizer overtuigen helaas niet

De Toonzaal nodigde Niels Broos uit tot het geven van een concert waarin orgel improvisatie op het Toonzaal Orgel samenging met geluiden gemaakt op een Moog One synthesizer en geluiden uit de elektronische muziekstudio.

Niels Broos

Niels Broos
Niels Broos

Toetsenist Niels Broos is niet alleen een exponent van de potpourristische muziektijdgeest, hij is één van de belangrijkste Nederlandse aanstichters van een urgente stroming die het midden vindt van hiphop, elektronica en jazz. Broos was een voornaam lid van het Kyteman Orchestra en vormt een spil in het werk van Binkbeats en Jameszoo met wie hij samenwerkte op diens laatste Brainfeeder plaat.

De eerste synthesizer

Niels Broos
Orgel in de Toonzaal

De eerste voorloper van het moderne orgel werd al rond 250 vChr. in Griekenland gebouwd door Ktesibios uit Alexandrië. Omdat je op moderne orgels klankkleuren kunt wijzigen door het mengen van registers kan je een orgel (met wat goede wil) als een mechanische additieve synthesizer zien. Dus de combinatie van het Toonzaal orgel, met geluiden uit de Toonzaal elektronische studio en het synth geweld die de Moog One (the biggest baddest synth on the market) kan leveren is geen gek idee.

Concert

Niels Broos
Niels Broos Moog One

Mijn verwachtingen waren dan ook hooggespannen toen ik de zaal binnenstapte, waar de opstelling coronaproof was gemaakt door het publiek in twee verspringende cirkels neer te zetten met de juiste tussenruimte.

Alle apparatuur stond bij het orgel op de bovenverdieping opgesteld, zodat dat vanuit de zaal niet te zien was. Het concert begon met langzame tonen en geruis waarbij houten fluit-achtige tonen weerklonken, wat deed denken aan ‘Les flutes en Feu’ van Parmerud. Hier kwam het orgel bij wat resulteerde in langzaam verlopende akkoorden.

Niels broos
Moog One

De beroemde Moog subbas werd toegevoegd en een brutaler wordend orgel. De fluiten kwamen weer terug in het spel waarbij een langzaam bewegend filter enige variatie in klankkleur aanbracht. Er was weinig melodie maar wel een lage herhaling van thematieken die eerder in het hoog waren ingezet. Op enig moment waande ik me bij Vangelis zo rond 1985. Toen zat er vrij lange tijd weinig echte beweging in de klanken die voorbijdreven tot er met behulp van een toevalsgenerator waterdruppel achtige geluiden voorbijkwamen die weer enigszins beweging en ritme terugbrachten. En een mooi applaus volgde toen de laatste klanken waren weggestorven.

Composure

Het was duidelijk dat Niels hard gewerkt had aan het concert, en toch miste er iets. Een zekere meeslependheid, een zekere originaliteit. De klanken klonken te bekend, er zaten te veel stijlen door elkaar heen zodat geen groter geheel ontstond.


Screenshots van diverse video’s van Niels Broos SOLO  at Best Kept Secret Festival /Niels Broos – Moog One demo – Dancefair Utrecht

Ottla

Meesterlijk Ottla bij Verkadefabriek Rauwkost 2020

De grenzen van de jazz opgezocht met invloeden van Sun Ra en Al DiMeola

Ottla is een project van de Belgische gitarist Bert Dockx. De band is vernoemd naar een geliefd zusje van de schrijver Franz Kafka, Ottilie, zij kwam in 1943 in Auschwitz aan haar voortijdige einde.

Ottla
Bert Dockx – Ottla

Samen met twee drummers, electronica, twee saxen en een contrabas zoekt hij grenzen van de jazz op. Hierin zijn duidelijke invloeden van Sun Ra te horen, maar bij tijd en wijle ook vlaagjes Al DiMeola, Chick Corea en Return to Forever.

Ottla meesterschap

Voor een publiek van rond de dertig man zet de contrabas meteen de stemming met een stevige baslijn op een ietwat scherp klinkende toonkleur. De twee drums die polyritmisch tegen elkaar ingaan zijn strak en voeren je meteen mee in een stevige ritmische complexiteit.

Deze diashow vereist JavaScript.

Met de gitaarinzet die je melodisch een verhaal lijkt te vertellen, begeleid door de saxen ontstaat er een steeds woester geheel, totdat in de gitaar door de vele geluidseffecten geen echte melodie meer te horen is. Een wilde geluidsmuur stuwt de band minutenlang voort. totdat het geheel elkaar weer terugvindt in de eerdere harmonieën. Meeslepend was het. En alle spelers lieten een fiks stuk muzikaal en instrument technisch meesterschap zien.

Muur van geluid

Ottla
Muur van geluid – Rauwkost

Het volgende stuk (na een stevig applaus) heeft een zwaardere electronica component die hoge ijle klanken produceert terwijl de drums met zachte stokken een muur van geluid in het laag produceert. Een zachte gitaarklank wordt door de saxen overgenomen, die vervolgens allerlei vogelgeroepachtige geluiden produceert. Dit allemaal bovenop een synth drone die de nodige achtergrond geeft.

Ottla
Ottla in de Verkadefabriek

Zo komt nog een aantal stukken de revue gepasseerd, veel klankeffecten, afwisseling tussen harmonie (met soms hoogst originele akkoorden) en schijnbare chaos, die heel knap weer oplost naar een eerder gespeelde thematiek. Dit alles met een indrukwekkende meesterschap van de Ottla bandledengebracht.

Twee stukken waren geen eigen werk, maar een vertolking van Thelonius Monk, en Sun Ra. Voor de liefhebbers van de wat meer experimentele jazz een geweldige show.


Fotografie: Wies Luijtelaar en Monique Nuijten

Amsterdam Klezmer Band en Andalusisch orkest doorbreken grenzen

Maghreb en Mediene, een prima combi om lekker relaxt op te dansen

De warme klanken van de Amsterdam Klezmer Band doen het gure weer op deze zondagmiddag van 8 december snel vergeten. De band maakt van elk optreden een leuk dansfeest. Zo ook nu in de Verkadefabriek, in Den Bosch

Jazz factory in de Verkadefabriek

Amsterdam Klezmer Band
Amsterdam Klezmer Band

Op een grijze zondagmiddag in december zijn er ergere dingen in het leven dan lekker gaan luisteren naar een mix van Klezmer, Oost-Europese volksmuziek en muziek uit Noord-Afrika. Zeker als dat gecombineerd gebracht wordt door zulke aanstekelijke muzikanten als de Amsterdam Klezmer Band en het Amsterdams Andalusisch orkest.
De Jazz factory in de Verkadefabriek was dan ook zodanig uitverkocht dat besloten was het concert niet op de gewone plek te geven, maar in de grote zaal, die vervolgens ook redelijk uitpuilde.

Amsterdam Klezmer band

Amsterdam Klezmer Band
Grote Zaal Verkadefabriek

Voor wie ze niet kent: De Amsterdam Klezmer Band is in 1996 opgericht door een stel straatmuzikanten die elkaar hadden ontmoet.
De mix van feest, Klezmer, belangstelling voor Balkan en andere culturen leverde hen al snel enorme naamsbekendheid op, ver over de grenzen van Nederland. Geen wonder met zo’n stel internationale muzikanten die ook met plezier optreden.

Klezmer Band
Amsterdam Klezmer Band

Nu speelde de AKB een gecombineerd project met het Andalusisch Orkest, wat maar liefst elf man op het podium opleverde, koperblazers, saxofoon, ud, qanûn, viool, accordeon, contrabas, klarinet en percussie.
Dat resulteerde in een mix van allerlei stemmingen, van contemplatieve Sufi achtige inleidingen die dan weer in feest tempi uitbarstten, tot bijna Spaans klinkende muziek tot klezmer tot Russische zang. Enkele muzikale grappen waar de Ud in een arabisch stuk zomaar een Russische volksmuziekje verstopte ontbrak dan ook niet.
Het programma begon rustig om langzaam maar zeker naar een hoogtepunt toe te werken waar zelfs in de grote zaal mensen van de stoelen naar beneden kwamen om bij het podium te dansen.

Relaxte muziek

Amsterdam Klezmer Band
Kinderen begonnen met dansen

In het algemeen viel op hoe heerlijk relaxed de muziek klonk. Of het nu om een eenvoudige vierkwartsmaat ging, hora-achtige ritmes, elf achtsten (waar veel muzikanten toch wel wat van gaan zweten) het maakte niet uit, alles voerde je lekker ontspannen mee op een stroom van door elkaar gevlochten thema’s die zich in diverse klankkleuren herhaalden.

Amsterdam Klezmer Band
Vlnr: Janfie van Strien en Joop van der Linden

Het eerste stuk heette Watergang, het begon Doina-achtig om qua ritme in een rustige maar toch beweeglijke bulgar over te gaan. Improvisaties tussendoor hielden het heerlijk levendig.
Het volgende stuk begon met de viool en klonk erg Andalusisch, warme tonen en onverwachte oplossingen van mineur naar majeur akkoorden gaven het stuk een heel eigen klank, terwijl thematieken voorbijkwamen en in elkaar overgingen, oplosten en weer terugkwamen in een andere samenstelling. Ondanks de herhalingen in de thema’s bleef het geheel interessant om naar te luisteren.

Inleiding
Hier en daar werd een inleiding op het volgende stuk gegeven zodat je wist waar het over ging. Dat was jammer genoeg niet altijd het geval. Een mooie inleiding op het zelf geschreven stuk in zeven achtsten genaamd: Forget about the rest over hoe je zo af en toe eens met werken moet stoppen en lekker bijkomen terwijl je je eigen ding doet was daarop een mooie uitzondering. De stemming van het lied ondersteunde die gedachte dan ook helemaal.

Enige diepgang

Toch ontbrak de diepgang ook niet, maatschappelijk betrokken teksten over migranten in Nederland kwamen voorbij, evenals een arabisch lied waarin Allah geprezen werd en werd verkondigd dat hij barmhartig is. En ook troost middels een verwijzing naar ‘Kaas’ van Willem Elschot, waarin voor de hoofdpersoon wel heel veel tegenzit. Uiteindelijk doen we met zijn allen ons best maar kneien we ook heel wat af. Maar wat geeft het.

Amsterdam Klezmer Band
Diepgang

En zo, terwijl de muziek van contemplatief naar steeds vuriger groeide, werd er gedanst, de kinderen begonnen er mee trouwens, dat wel.
Voor iedereen was het een heerlijke relaxte middag met mooie muziek, gebracht door een stel rasmuzikanten die elkaar prima hadden gevonden in het ritme, de cadans, de klankkleuren en de thematieken.
Maar … het wachten is natuurlijk toch wel op de Den Bosch Klezmer band, er valt eer genoeg te halen in dit genre, en zeg nou zelf, als cultuurhoofdstad kan je toch niet zonder.


Amsterdam Klezmer Band
Jasper de Beer: double bass, guitar banjo, backing vocals
Job Chajes: alto saxophone, vocals
Alec Kopyt: vocals, percussion
Gijs Levelt: trumpet
Joop van der Linden: trombone, guitar
Janfie van Strien: clarinet, backing vocals
Bart Lelivelt: accordion (gast)

Foto’s: Erwin Engelsma

Yom

Yom in lotushouding glijdt van Klezmer door tot Glass

Contemplatieve momenten afgewisseld door vulkaanachtige explosies en erupties

Vrijdagavond 1 november trad in het kader van November Music 2019 klarinet virtuoos Yom uit Frankrijk op in de Toonzaal. Yom, echte naam: Guillaume Humrey, is in 1980 in Parijs geboren. Als kleuter raakte hij betoverd door de klarinet die hij heel vroeg ging bespelen. Yom wordt in Frankrijk als een absolute virtuoos op het grensvlak van jazz, Joodse muziek en klassiek beschouwd. Nu is hij eindelijk eens te horen in Nederland, hier op November Music in Den Bosch.

Yom

Yom
Yom – ©lemonde.fr

Mede door zijn Joodse achtergrond, interesseerde hij zich na zijn conservatorium studie in Parijs, voor klezmer, Oost-Europese volksmuziek die met name door Joodse muzikanten werd gespeeld. Maar Yom is veel meer dan dat. In dit optreden, samen met cellist Fredric Deville en violist Régis Huby zoekt hij grenzen van expressie op. Razendsnelle loopjes die minutenlang kunnen duren (hij heeft een fenomenale ademhalingstechniek) verworden zelf haast tot klank.

Philip Glass
Klezmer klankbeelden, die als één geheel doorglijden naar Philip Glass-achtige patronen. Vulkaanexplosie-achtige hoogtepunten, even vlot afgewisseld met contemplatieve momenten. Aandacht voor solo’s op viool en cello, waarbij de uitgebreide strijktechniek van Régis opvalt. Veel verschillende klankkleuren op de klarinet, door gebruik van micro tonaliteit en gedekte tonen.

En dat alles terwijl Yom in yoga lotushouding op de pianokruk zit, en beweegt op een manier die mijn leraar me altijd ten strengste verbood. Als je alleen voor traditionele klezmer kwam dan was dit wellicht te veel van het goede. Maar voor een ieder die openstaat voor meer, was dit een fenomenale ervaring die je meevoerde in een wervelwind van klanken en beheerste emoties. Yom was groots.

Yom
Yom

Het project is een vervolg op het prachtige Le Silence de l’Exode dat de trektocht van het Joodse volk door de woestijn verklankte. De nieuwe composities van YOM gaan over de zee als Eldorado, maar ook als levensgevaarlijke oversteekplaats. Daarbij liet Yom zich inspireren door actuele teksten over de vluchtelingencrisis.


Screenshots from Yom LIVE – Picnic in Tchernobyl
Persfoto Yom in lotushouding: ©lemonde.fr

Liknon

Benadering Bosch Requiem Liknon is niet traditioneel

Dodenmis omgezet naar een tranceachtig gebed tot Maria-icoon Panagia Myrtidiotissa

Zaterdag 2 november ging het Bosch Requiem Liknon in het Theater aan de Parade in premiere bij de opening van November Music 2019 Liknon (Grieks voor schommelwieg) is het werk van de Griekse Calliope Tsoupaki. Naast docente compositie aan het Conservatorium van Den Haag, is zij ook Componist des Vaderlands.

Liknon

Liknon
Processie requiem Liknon

Voorafgaand aan het requiem Liknon liep een verlichte processie over de Parade door Matzer Theaterproducties met Bossche koren, en op het podium gesproken tekst door Lot Vekemans.

Calliope Tsoupaki schreef Liknon voor het barokensemble PRJCT Amsterdam, geleid door Manoj Kamps, en twee zangers, countertenor Maarten Engeltjes en tenor Marcel Beekman. Tsoupaki liet zich inspireren door een oosters-orthodox icoon, in dit geval het Maria-icoon van Panagia Myrtidiotissa.

Deze diashow vereist JavaScript.

Met Liknon probeerde Tsoupaki enkele vrij baanbrekende dingen te doen. Zo is het niet een traditioneel requiem, maar meer een gebed van de stervende tot Maria, moeder Gods. De inmiddels bekende thema’s uit een Requiem wilde zij minder duidelijk in het stuk uitbeelden, ze verstopt houden zodat we niet echt zouden weten waar we zijn, wat een bijna tranceachtig gevoel zou moeten opleveren.

Griekse thema’s

Liknon
PRJCT Amsterdam o.l.v. Manoj Kamps

In Liknon waren traditioneel Griekse thema’s te horen. En op enkele plekken wisten de hobo en de harp mooie solo’s neer te zetten, terwijl de zangers hun best deden om hun thema’s met overtuiging neer te zetten. Dat leidde gedeeltelijk tot te grote theatraliteit. De keuze voor een ‘zink’, een voorloper van de trompet, voegde een speciale klankkleur toe.

De rol van de zware elektronische galm op de instrumenten was niet duidelijk. De thematiek van Liknon ontwikkelde zich niet echt en het stuk bleef zich vijf kwartier lang herhalen in trage variaties, totdat de over het orkest neerdalende lampen verkondigden dat het voorbij was.


Liknon van Calliope Tsoupaki door PRJCT Amsterdam o.l.v. Manoj Kamps
Fotografie: Angeline Swinkels

Op 9 januari 2020 wordt Liknon opgevoerd in het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam.

Mikawe Oziki

Duo Mikawe Oziki in Toonzaal bij Popronde Den Bosch

Psy elektronika waar de ouders niet van weglopen

In het kader van Popronde trad afgelopen vrijdag het duo Mikawe Oziki (Rik Bosmans en Tim van der Zanden) op in de foyer van de Toonzaal. En voor je het Japanse woordenboek induikt: nee, de woorden betekenen op zich niets. Mikawe Oziki is een statement van “dit is exotisch klinkende muziek met herkenbare elementen, die je niet helemaal kan plaatsen”.

Mikawe Oziki

Mikawe Oziki
Tim van der Zanden

Mikawe Oziki is een samenwerkingsproject van Tim van der Zanden, drums (oa: Monomentum Collective) en Rik Bosmans, sampler (oa: Another Now). Rik maakt mixen van elektronische wereldmuziek waarbij hij samples en inspiraties van moderne hip hop en bass music gebruikt. Tim slaat daar op een vrij klein drumstel (uitgebreid met een Roland pad) diverse ritmes bij.

Mikawe Oziki
Rik Bosmans

Samen willen ze opereren in dit ietwat ‘psy’ gebied, en wel op zo’n manier dat hun ouders niet direct zouden weglopen. Daarin willen ze als Mikawe Oziki een link tussen diverse genres vormen. Hun muziek heeft elementen van Mount Kimbie, Machinedrum en Petit Biscuit en heeft daarin ook een sterke eigen inbreng.

Aangename kennismaking met het genre

Het is een gezellige drukte in de foyer toen de samples beginnen waar Tim naadloos in meegaat. Opvallend is de dansbaarheid en de echte communicatie in ritmes en stemmingen tussen drum en samples. Tim’s Roland pad liet allerlei geluiden horen, variërend van bas die je alleen nog maar in je maag en voetzolen voelt tot interessante hoge tikken die door een bewegend filter een soort klankbeeld op zich vormen.

Mikawe Oziki
Dansbaar

De samples van Mikawe Oziki zijn zeer gevarieerd en gaan heen en weer tussen dubstep klanken, vocalen, en arabische wereldmuziek elementen. Toch blijft er altijd de muzikale en ritmische samenhang in het spel die je aan de hand neemt. Je hebt echt het gevoel dat je naar een kunstig samengevoegd geheel aan het luisteren bent. Muziek die je over je heen laat komen en die zeker voor de liefhebbers ook erg dansbaar is.

Al is er maar een enkeling die dat daadwerkelijk doet. Dat is niet heel vreemd omdat het klankbeeld mooi rijk en gevuld is, en op zich voldoende aandacht opeist. Voor iemand als ik die het genre minder goed kent, is het een aangename kennismaking. Vooral de Arabische klanken spreken me aan.

Verdere ontwikkeling Mikawe Oziki

Mikawe Oziki
Popronde Den Bosch Mikawe Oziki

In Popronde ben je als een beginnende groep, misschien op weg naar grotere naamsbekendheid. En daarin vallen een paar puntjes op die nog verder mogen worden bijgeschaafd.

Allereerst kan Mikawe Oziki nog werken aan de aankondiging van de nummers. Ze komen nu min of meer onaangekondigd wat uit de lucht vallen.  Ook de onderlinge samenhang van de nummers kan nog verder doordacht worden.

Verder raakt onderweg de batterij van de drumpad leeg, en die moet worden vervangen. Geen probleem natuurlijk, het publiek is vriendelijk en het is zo gebeurd. Al met al een zeer onderhoudend, dit optreden van Mikawe Oziki.


Foto’s: Ronald Rijken

FAQLab

FAQLab – elektronica geïntegreerd in allerlei kunstuitingen

Nieuwe ideeën uitwisselen en ambedo dans in Willem Twee Toonzaal

De FAQLab editie van 15 september waar ik in de middag bij was bood drie heel mooie programmaonderdelen. Allereerst is er de altijd hartelijke ontvangst in de Toonzaal waar de gelegenheid is om bij een prima kop koffie (of ander drinken) enthousiastelingen voor elektronische muziek te spreken. Je kan er nieuwe ideeÎn uitwisselen en op de hoogte blijven van ontwikkelingen.

FAQLab

FAQLab
Ellis van Veldhuizen

Verder biedt FAQLab een podium om laagdrempelig te experimenteren en kennis uit te wisselen. Ellis van Veldhuizen maakte daar samen met haar vader Rob van Veldhuizen dankbaar en met succes gebruik van. Ellis is een jonge danseres die graag de interactie tussen dans, lichaamsbeweging in de ruimte en klankspel wil onderzoeken. Haar vader had een set-up gebouwd van druk- en lichtsensoren die klanken aansturen in software synthesizers (voor de ingewijden: hij gebruikte VCV Rack).

Doel van deze eerste experimentele showing genaamd Ambedo was om de potentie van de verschillende disciplines beter in beeld te krijgen, zodat daarop verder kan worden gewerkt. Verder wilden Rob en Ellis zien hoe mensen reageren op deze combinatie en zoeken ze steun voor uitbreiding van de mogelijkheden tot een compleet interactief elektronica programma. Een echte primeur voor FAQLab.

Ambedo dans

FAQLab
Ambedo

De sensors lagen op de grond, en met zeer subtiele en sierlijke bewegingen zette Ellis een voet neer op een sensor op het gedreun van een diepe bastoon. Het ritme van het gedreun veranderde, was het nu een hartslag geworden? Beeldde het iets uit van de opwinding over het project die ze zelf voelde? Al snel leken we over te gaan naar een grote ruimte waar waterdruppels vielen en stroomden terwijl ze een andere sensor beroerde. Zo ontwikkelde zich een klank- en bewegingsspel dat steeds intensiever werd en speelser toen ook de lichtsensors erbij betrokken werden zodat een duidelijker verband ontstond tussen beweging en geluid.

Na een welverdiend applaus gaven Ellis en Rob toelichting op wat ze wilden bereiken en op de techniek erachter. Het was een experiment en vanuit compositie oogpunt (en vanuit de techniek) waren er zeker tal van opmerkingen op te maken. Niettemin verbond dit diverse disciplines, wat al te merken was aan de mensen die aanwezig waren die weinig kennis hadden van elektronische muziek, maar er volop van genoten. Ambedo heeft bij verdere uitwerking van dit idee dan ook de potentie om groepen dansers interactief een prachtig beweeg- en klankbeeld te laten maken wat op heel wat plaatsen kan worden uitgevoerd.

René Uijlenhoet in FAQLab
FAQLab
René Uijlenhoet – gast FAQLab 2019

FAQLab vervolgde met een interview met René Uijlenhoet. Hij is componist en als docent verbonden aan Codarts in Rotterdam. Hij heeft onder andere gestudeerd bij Ton Bruynèl, een zeer vroege pionier van elektronische muziek, die als eerste Nederlander een privé-studio had gebouwd, een unicum eind jaren 50. Voor de liefhebbers altijd weer mooi om een stuk geschiedenis verhaald te krijgen.

FAQLab
Interview met René Uijlenhoet

Verder liet René een stuk van Bruynèl (Coda voor K) horen. Enerzijds geweldig om te zien wat er met de juiste inzet zelfs zo lang geleden al mogelijk was met elektronica, maar ook om op te merken dat er intussen veel geëvolueerd is. RenÈ liet nog twee eigen werken horen (Red Junction en De Voorzienigheid).

FAQLab
FAQLab van Willem Twee Studio’s

Een vorige editie van FAQLab heb ik ooit geprobeerd om de geluiden die je in dit soort stukken kan horen te omschrijven. Dat ga ik nu niet proberen, de klankpaletten en de bewegingen in het geluid die je hoort zijn daar veel te rijk en complex voor. Je moet ze gewoon ervaren. Wat iedereen dan ook deed.
In een gesprek met René over de ontwikkeling van elektronische muziek kwamen we tot de conclusie dat, in plaats van een buitenissige noviteit, elektronische muziek zich heeft ontwikkeld tot een volwassen discipline, die als instrument geïntegreerd raakt in kunstuitingen.