Tumult!

Tumult! is een nieuw initiatief van Willem Twee

Voor de avontuurlijke luisteraar waar alles aan emoties passeert zoals vervreemding en schoonheidsbeleving

Afgelopen vrijdag mocht ik de eerste avond van Tumult! meemaken. Dit is een initiatief waarbij Willem Twee Studio’s + Jazz en Geïmproviseerde muziek de koppen bij elkaar steken om het publiek te verrassen met grensverleggende en vernieuwende ervaringen. Het speelt allemaal in de Willem Twee Toonzaal. Je mag daar experimenten met elektronische muziek verwachten, maar ook improvisatie, en Jazz. Tumult! levert veel afwisseling voor de avontuurlijke luisteraar, en een prachtige gelegenheid om veel mensen met de zelfde belangstelling te ontmoeten.

Tumult!

Jessica Ekomane

Tumult!
Jessica Ekomane

Jessica Ekomane trapte het meest vernieuwende gedeelte van de avond af. Sinds kort zijn er betaalbare analoge computers (*zie beneden) verkrijgbaar en zij heeft geëxperimenteerd met de mogelijkheden die deze apparaten bieden om geluid op te wekken en te besturen.

Geboren in Frankrijk, en getogen in Berlijn, waar ze onder andere doceert aan de Universität der Künste Berlin, heeft ze een ruime achtergrond in de studie van psychoakoestiek.

Ekomane heeft een fiks aantal optredens en lezingen gegeven en diverse prijzen gewonnen. Het kan goed zijn dat dit een van de eerste uitvoeringen is die met name door analoge computers (ze gebruikte er twee) werd gestuurd.

Ze liet drie onderwerpen horen: 1) Ritme, 2) Melodie en 3) Een model van het vuren van neuronen. We hoorden diverse lagen van ritmes voorbijkomen, in diverse klankbeelden van fluitgeluiden tot houtblokken tot iets wat op een snurkende beer leek en metaalachtig kloppen.

Alle drie de stukken waren met zorg opgezet en de net niet voorspelbare polyritmiek deed iets met je waarneming. Lang niet gek voor een eerste inleiding.

Genevieve Murphy en Andy Moor

Murphy
Genevieve Murpy en Andy Moor

Is een duo dat experimenteert met op onconventioneel gespeelde gitaar (met een borstel kan je daar zeer merkwaardige dingen mee doen) begeleidde poëzie. Genevieve bespeelde een keyboard, doedelzak, harmonica, en een loopdoos.

Tumult!
Genevieve Murphy

Haar teksten sprak ze uit en zong ze soms. Het begon met een tape die ze langzaam en onregelmatig uit een tapedeck trok, waardoor er vreemde geluiden klonken, zo karakteristiek voor wie zich de tape nog herinnert.

De teksten hebben een psychologische en surrealistische achtergrond. Ze roepen stemmingen op die je doen nadenken. “The physical world is far more dazzling than this.” “The voice inside my head is misleading but exciting.” Diverse onderwerpen kwamen voorbij in de liedjes die ze zong, over haar grootmoeder, en misschien de leukste over de angst die een spin heeft voor volwassenen die haar willen doodtrappen.

Haar fantasieën over het doodschieten van mensen in een bar zijn ietwat grotesk, maar worden zo natuurlijk gebracht dat je er toch in mee kan gaan.

Andy Moor begeleidde dit alles met vreemde geluiden die hij uit de gitaar toverde. Minpunt vond ik dat de gitaar zo hard stond dat je de tekst vaak niet kon volgen. En dat is jammer, want Genevieve had echt wel iets te melden over de wereld en hoe we die waarnemen.

Hainbach
En toen was er deze sympathieke man uit Berlin wiens echte naam Stefan Paul Goetsch is. Hij houdt van samenwerken en mooie ambient muziek maken die je niet hoeft te begrijpen, maar die je kan ondergaan. Wegens de treinstaking kwam hij een dag eerder naar Nederland en dat was wel zo fijn. Want nu kon hij nog een dag samenwerken met Hans en Rikkert om het concert nog mooier te maken.

Hainbach
Hainbach aka Stefan Paul Goetsch

Een uitvoering als dit laat zich niet werkelijk omschrijven, de met zorg gekozen geluiden bouwen subtiel op, en sterven weer weg in steeds nieuwe combinaties. Soms met wat meer spanning of ritmes, dan weer heel zen. De tijd vervaagt terwijl een melange van geluiden in vraag en antwoord voorbij kabbelt. Voor je het weet ben je in een trance achtige ‘open minded’ toestand en is er meer dan een half uur voorbij. Grote klasse dit!

Einde Tumult!

Al met al was ik blij dat ik nog een eind moest lopen naar mijn auto. Zo kon ik tenminste weer goed bijkomen uit mijn trance toestand zodat ik geen ongelukken ging maken. Goed initiatief dit Tumult!; voor de avontuurlijke luisteraar komt er van alles voorbij wat je gevoel van realiteit oprekt. En er is van alles aan emoties gepasseerd, vervreemding, inzicht in hoe fysieke processen geluid kunnen maken en absoluut ook veel schoonheid. Daar doen we het toch voor?


analoge computer

*Voordat digitale computers krachtig genoeg waren bestonden er analoge computers die werden gebruikt om allerlei natuurlijke processen te simuleren. Voorbeelden: het trillen van een brug door de wind, of het aansturen van raketmotoren. Deze computers zijn gebaseerd op elektronica die het gedrag van die processen kan nadoen. Ook het maken van geluid is een proces dat zich laat nabootsen met deze elektronica. Daar heb je wel flink wat wiskunde kennis voor nodig.

Arthema Strijkkwartet

Filmmuziek van Arthema Kwartet in Tuinsessies

Fantastic Beasts and where to find them uit het universum van Harry Potter in de Museumtuin

In mei 2018 won het Arthema Kwartet de publieksprijs in het Willem Twee kamermuziek concours. Na dit mooie begin hebben ze vele concerten gegeven, waarbij aandacht voor het milieu en de ontwikkelingen in de wereld een grote plaats innemen.

Arthema Kwartet – Tuinsessies
Arthema Kwartet
Arthema Kwartet – Tuinsessies

En nu voor de Tuinsessies een experiment met filmmuziek, gearrangeerd door Nikolai Clavier voor twee violen, altviool en cello. Voor deze uitvoering speelt niet Diederik Smulders, maar Floor Bakker mee, een celliste die in Eindhoven en ruime omgeving heel bekend is.

Nikolai Clavier
Nikolai Clavier

Filmmuziek
Filmmuziek begint steeds meer in de klassieke wereld herkend te worden als een waardevolle bron van composities. Er is enorm veel mooie en complexe muziek gemaakt. Dit is in zijn algemeenheid geschreven voor grotere orkesten, en veel elektronica en nabewerkingen van opgenomen muziek. Het arrangeren daarvan voor een kleine bezetting (Nikolai deed het helemaal alleen) is dan ook een gigantische klus.

Van tevoren was het mooi om nog even door het museum te dwalen. Daar trokken vooral de prachtige 3D computer gegenereerde bewegende beelden van Eelco Brand mijn aandacht. De sfeer in de museumtuin is heel relaxed, met handige zitdekentjes voor op het gras.

Voor de pauze worden stukken gespeeld uit Fantastic Beasts and where to find them uit het universum van Harry Potter. Eén ding is zeker: ik ga de film weer eens bekijken, al was het maar om hernieuwd naar de muziek te luisteren.

Na de pauze klinken stukken uit The Ring trilogie van Tolkien. Het Arthema Kwartet speelt de stukken met bevlogenheid en veel onderlinge aandacht waardoor het als een geheel klinkt. Stuk voor stuk kan je horen dat de spelers hun instrument enorm goed beheersen, zowel in hun uitvoering als in de geluidseffecten die ze aan hun snaren weten te ontlokken.

Arthema Kwartet
Eduardo Diez Garcia en Gabriela Torres

Een ander gevolg van de kleine bezetting is dat thematieken die door het geweld van grote orkesten wel eens onder de radar willen verdwijnen hier veel duidelijker hoorbaar zijn. Ook in hoe ze telkens in kleine variaties terugkomen, wat het een interessante luisterervaring maakt.

Toch is ook goed te horen dat deze muziek niet voor zo’n klein gezelschap als het Arthema Kwartet bedoeld is, beide films moeten het van een lading bombast hebben die met een klein ensemble niet te maken is. In zekere zin komt het strijkkwartet daardoor pas echt tot haar recht bij de hartstochtelijk gespeelde tango, die als toegift werd gespeeld.

Arthema Kwartet
Arthema Kwartet – finale

Foto’s: Erwin Engelsma

Dream Along

Opera op de Parade mee neuriën met Dream Along

De liederen en stemmen waren eigenlijk veel te mooi om mee te neuriën en te gaan hummen

Vrijdagavond 24 juni presenteert Opera op de Parade de Dream Along (neurie mee) avond. Het is een gesubsidieerd en gesponsord initiatief van philharmonie zuidnederland, Opera Zuid en Theater aan de Parade met medewerking van het Internationaal Vocalisten Concours. Daarnaast werkt een indrukwekkend aantal professionals en vrijwilligers mee om de avond te laten slagen. Het schept een lichtvoetige en toch serieuze mogelijkheid om iedereen die dat wil kennis te laten maken met al die mooie klassieke muziek die er is.

Neurie mee Dream Along
Dream Along
Dream Along – Opera op de Parade ©Gerard Monté

Een uur voor aanvang kwam ik de Parade opgelopen en werd meteen getroffen door de verwachtingsvolle en hartelijke atmosfeer. Er zaten en stonden al heel wat mensen en terwijl het plein volliep was duidelijk dat veiligheid hoog in aanzien stond. EHBO en bewaking waren aanwezig. Het weer werkte enorm goed mee. En zo, gezeten op een stoel met glaasje, kaasje en goed gezelschap kon het spektakel beginnen. Het hoge toneel troonde overal bovenuit en het was goed te zien hoe het orkest het podium vulde en stemde.

Deze slideshow vereist JavaScript.

Precies op tijd wordt de Dream Along avond ingeleid met een humoristische toespraak en zet het orkest in met een ouverture die de stemming er meteen in brengt. Gevoelens van ‘het leven is mooi en de moeite waard’ welden op. De muziek is vrolijk en luchtig met energie, verve en beheerste dynamiek en subtiliteit gebracht, strak geleid door Martijn Dendievel. Later komen ook serieuzere thematieken aan bod.

Stefan Astakhov – ©Gerard Monté

Deze slideshow vereist JavaScript.

De rest van de avond is gevuld met stukken uit bekende en ook minder bekende opera’s. Zo vertolkt Stefan Astakhov de minnezanger uit Tannhäuser met het stuk O du, mein holder Abendstern. Een stuk waarin de huidige dreiging voor de wereldvrede wel voorspeld lijkt. Gelukkig komt het allemaal goed.

Lenneke Ruiten
Lenneke Ruiten – ©Gerard Monté

Sopraan Lenneke Ruiten volgt met Touraine. Zij bezingt dit landschap met een prachtig gecontroleerd vibrato en een volle sopraanstem waar geen scherp randje aan zit. Je zou er zo van de wijn gaan proeven!
Het orkest volgt met een gebed voor Oekraïne van Valentin Silvestrov, subtiel uitgevoerd en natuurlijk ontroerend.

Dream Along
Claire Barnett-Jones – ©Gerard Monté

Uit ‘de geest van de roos’ van Michel Fokine vertolkt Claire Barnett-Jones de geplukte roos die degeen die haar doet sterven toefluistert dat ze altijd lekker voor haar zal geuren.
Daarna wordt de sfeer veel luchtiger met een stevig drinklied geschreven door Shostakovitsj, met zeer veel overtuiging gebracht door Anton Kuzenok, hij neemt zowel met zijn zang als theatrale optreden het publiek volledig mee. En groot is dan ook de schok als hij in de wijnkelder een lijk ontdekt.

Deze slideshow vereist JavaScript.

Daarna komt Claire heel goed uit de verf met haar vertolking van de heks uit Hans en Grietje van Humperdinck. Ze kan zich enorm verheugen op de smulpartij die Grietje zal zijn, ‘na een uurtje op een stevig vuurtje’. Zo wordt de Barbier van Sevilla ook overtuigend gebracht, en is de Barcarolle van Offenbach een genoegen om naar te luisteren.

Dream Along
Mee neuriën of niet? – ©Gerard Monté

Nu doet presentator Raoul Steffani wel een paar keer de oproep om mee te neuriën, maar ja. De muziek is zo mooi gebracht, daar luister je naar en droom je mee weg, daar ga je niet op mee zitten hummen! Dream Along zeg!

Mooie wegdroom muziek wordt nog verzorgd met Lehar’s Das Land des Lächelns en Summertime. Het raakt toch wel om te ervaren hoe in al die operastukken de menselijke emoties allemaal aan bod komen, van positief tot zwaar verdrietig.

Ovatie
Ovatie voor Dream Along – ©Gerard Monté

Het is een groot genoegen het allemaal te ervaren, en de langdurige staande ovatie van het publiek is meer dan verdiend. Ik hoop ook van harte dat de Opera op de Parade en Dream Along volgend jaar weer doorgang kunnen vinden.
Nog een woordje over de techniek, dit soort dingen in de open lucht versterken is niet makkelijk, en het wordt enorm goed gedaan door de technische crew. Het geluid was uitstekend in balans.


Met dank aan Gerard Monté voor de foto’s. Klik hier voor meer foto’s van Dream Along.


Klacht van de Vrede

Capella Brabant brengt De Klacht van de Vrede

Vredesboodschap van Desiderius Erasmus weerklinkt in de Grote Kerk en heeft niet aan kracht ingeboet

Het koor Capella Brabant zong in de Grote Kerk De Klacht van de Vrede (Querela Pacis) een geschrift van Erasmus. Dat zijn essay niets aan kracht heeft ingeboet, bewijst de oorlog in Oekraíne.

Capella Brabant – De Klacht van de Vrede

Toen ik vrijdag 13 mei de Grote Kerk binnenliep, wist ik hoegenaamd niets van Erasmus af. Groot denker, humanist, Lof der Zotheid, lang geleden, daarmee hield het wel op. Deze avond bracht daar flink verandering in. Maar laat me eerst de spelers introduceren.

Capella Brabant
Capella Brabant

Capella Brabant is een amateurkoor met ambitie uit Den Bosch. Speciaal wil men traditionele koormuziek naar het ‘hier en nu’ verplaatsen. Ze zijn nog op zoek naar nieuwe leden, en als je mee wilt zingen zal je bereid moeten zijn daar flink wat tijd en aandacht in te steken. Met een auditie en voortdurende koorscholing wil het koor echt bij de top van de amateurkunst meespelen. En dat is te horen. Ferm geleid, was hun uitvoering gedisciplineerd, spatzuiver en helder. De moeilijke passages nam Capella Brabant met verve.

Wat opviel, was hoe goed de partijen de dynamiek onder de knie hadden en daarmee soepel meebewogen met de aanwijzingen van dirigent Marc Versteeg. Dit gaf hun uitvoering een heel meeslepend karakter. Het hoge gevoel voor kwaliteit dat in hun genen zit, straalt op alles af, van de uitvoering zelf tot de prachtig verzorgde folders die werden uitgereikt.

Deze slideshow vereist JavaScript.

  • Anna Schoen
    Zij is freelance actrice die aan een indrukwekkend aantal producties heeft meegedaan, artistiek leider theatergroep ECHO en zingt alt. Deze avond vertolkte zij de stem van de vrede die haar beklag doet over de manier waarop de mensheid met haar omgaat.
  • Pieter van Loenen
    Hij is violist en artistiek leider, zoekt de verbinding met andere kunstvormen.
  • Arno van Wijk
    Het orgel werd bespeeld door Arno. Hij is de stadsorganist in Goes bij de Grote of Maria Magdalenakerk.
  • Dr. John Tholen
    John gaf voorafgaand aan het concert een korte lezing over Erasmus, diens plaats in de geschiedenis en het vele werk wat hij heeft verzet, met name op het gebied van Bijbelvertalingen en zijn publicaties. Tezamen met een schets van de tijd waarin hij leefde, en hoe Europa toen ook in oorlog was. De conclusies die Erasmus daarover trok zijn nu helaas maar al te actueel. “Het loont niet om vrede met oorlog te verwisselen.” En: “Zelfs in het diepst van de put gloort licht, als we tenminste omhoog durven te kijken” John is Conservator erfgoed collecties bij Bibliotheek Rotterdam en gepromoveerd. John wist mijn belangstelling in Erasmus dusdanig te wekken dat ik inmiddels een aantal boeken van hem heb besteld, niet gek voor een lezing.

Het Concert zelf

Marc Versteeg
dirigent Marc Versteeg (links)

Het concert bestond uit bijdragen van het koor, orgel, viool en toespraken van de Vrede, die elkaar afwisselden of in harmonie samen klonken. De koorleden kwamen op een niet-traditionele manier op, gekleed in hun jassen. Die legden ze uiteindelijk aan de kant om in kooropstelling te gaan staan. Dit terwijl het orgel en de viool ijle tonen lieten horen die elkaar soms aanvulden, soms beconcurreerden.

Tegen deze achtergrond zette het koor in met een stuk waar de partijen over elkaar heen golfden. Een effect dat zo goed uitkwam juist doordat ze de dynamiek en de diverse stemmingswisselingen zo goed onder de knie hadden. Vanaf toen was er een voortdurende afwisseling aan muziek, koorzang, korte soms vlijmende uitspraken.

Erasmus
Anna Schoen – vredesgodin

De uitspraken van Erasmus waren niet alleen uit het Latijn vertaald, maar ook aangepast aan onze tijd. De moderne wereld drukt ons in een hoekje als pixels die in poorten worden gedrukt. Wetenschappers die als Cassandra niet geloofd worden. Naastenliefde die onderdrukking werd. Ook zelfspot ontbrak niet in de toespraak: “Gelukkig is de muziek goed” en: “Over hoe de cliché’s die ze gebruikt alle waarde hebben verloren, de recensent schrijft nu dat ze niets nieuws te zeggen heeft.”

En zo golfde de muziek door, met trouwens heel mooi gekozen registraties van het orgel. En de vrede nam ironisch afscheid: “Weest niet bang, alles komt goed, ja vanzelf”.

Impressie

Lucas Wiegerink
Lucas Wiegerink – muziek en Jibbe Willems – teksten

Een indrukwekkend geheel aan zang, spel en toespraak, die aan het denken zet, soms schuurt en zoals gezegd, de recensent aanspoorde om werken van Erasmus te gaan lezen. De techniek had het helaas wel moeilijk. Anna heeft als alt een vrije lage stem, die veel galmde in de kerk, waardoor ze moeilijk en soms niet was te verstaan. Dat is niet geheel te voorkomen in zo’n ruimte, maar wel te reduceren met een betere luidsprekeropstelling en het gebruik van luidsprekers die voor deze ruimte geschikt zijn en een EQ die de grootste ‘vervuilers’ in de frequenties onderdrukt.


De Klacht van de Vrede wordt mede mogelijk gemaakt door November Music On Tour en de gemeente ‘s-Hertogenbosch.

Horn of Plenty - Eric Vloeimans

Horn of Plenty Festival ft. Eric Vloeimans

Een puls van positiviteit vloeit door Den Bosch en nu al uitkijken naar de volgende editie

Afgelopen weekend vond de eerste editie van festival Horn of Plenty plaats. En overvloedig was het. Op initiatief van Theater aan de Parade programmeerde meester trompettist Eric Vloeimans een grote serie optredens met blazers als hoofdmoot.

Horn of Plenty – Eric Vloeimans

Deze slideshow vereist JavaScript.

Van vrijdagavond tot en met zondagavond stond Den Bosch bol van de muziek. Eric Vloeimans is zo bijzonder, niet alleen om het zeldzame niveau van zijn trompetspel, waarbij hij klankkleuren aan het instrument ontlokt die je niet vaak zo zult horen, maar ook omdat hij met zijn sympathieke verhalen, opstandige mildheid en levenswijsheden een heel bijzondere atmosfeer creëert van positiviteit en mogelijkheden zien. Dat straalt af op het hele festival.

Horn of Plenty
Horn of Plenty – Eric Vloeimans

Als recensent kan je je makkelijk afmaken van een concert dat door Vloeimans wordt gegeven, je schrijft gewoon van te voren op dat het wederom geweldig was en klaar ben je. Maar ik ben toch blij dat ik op zondag al om 10 uur in de ochtend bij Podium de Azijnfabriek was voor de aftrap van die dag. Hiervoor dank ik organisator Sharon Dahler, die me ondanks dat ik veel andere dingen te doen had (ik ben bomen aan het planten in mijn eigen bos) met haar enthousiasme wist over te halen om te komen.

Azijnfabriek
Eric Vloeimans was voor aanvang midden in het publiek en begroette een aantal mensen hartelijk met een knuffel. Vervolgens kwam er een man met een rijdbaar miniatuurorgel binnenlopen, die meteen een heel vrolijke stemming neerzette met zijn orgel, blaasspel, en toverkunsten met fluiten op zijn vingers. Reinier Sijpkens bleek de rest van de dag de rode draad door het aankondigen van alle optredens te zijn.

Deze slideshow vereist JavaScript.

Vloeimans stond even later zelf met pianist Eric Derix op het podium om een paar geïmproviseerde nummers te spelen. Hierin toonde hij zich opnieuw met zijn enorm gevoelige en subtiele spel, die dan weer overging in een bepaalde Caribische wildheid, de grootmeester die hij is. Hier en daar maakte hij wat relativerende opmerkingen: “ik kan ook noten lezen, daar heb ik voor doorgeleerd.”

Hij werd gevolgd door het Dianto Reed Quintet, een groep jonge Spaanse musici die in Amsterdam conservatorium studeerde. Dianto betekent ‘Pioenroos’ in het Esperanto. Symbool voor exotisch en verbinding. Het moest verboden zijn om zoveel talent op een podium te zetten, wat was het mooi. En niet alleen de muziek, ook hun onderlinge dynamiek en choreografie, en muzikale grappen waren een genoegen.
Het volgend optreden moest ik helaas missen omdat ik op tijd in de Brabanthallen wilde zijn voor het programmaonderdeel dat daar aansluitend begon.

Brabanthallen – Horn of Plenty
Horn of Plenty - Eric Vloeimans
Brabanthallen

Omdat het Theater aan de Parade nog niet open is was het vinden van locaties best nog een ding. Los daarvan was de totale organisatie met de onzekerheden rond corona maatregelen lastig om te regelen. De Brabanthallen liggen uit de route van het centrum. Gelukkig was de zaal van het optreden heel sfeervol ingericht en gaf dat je het gevoel dat je toch in het theater zit.

Daar trapte het Amsterdam Brass Quintet de middag af. Zij speelden veel klassieke werken die ze gearrangeerd hadden voor koper. Stukken zoals Pavane pour une infante défunte en het prachtige Le Tombeau de Couperin van Ravel, en Nuages van Debussy kwamen voorbij.

Hal 8 Brabanthallen
Hal 8 Brabanthallen

Volgende op het programma was de Amsterdam Klezmer Band. Als je ze al kent: het was weer het bekende klezmer/balkan/hiphop/rap feest dat je van ze kent, en het stond vanaf de eerste noot weer als een paleis (huis kan je dat niet meer noemen).
Als je ze niet kent: meer dan 20 jaar geleden begonnen als straatmuzikanten mixen ze klezmer en balkan tot een groot dansfeest op de wildste onregelmatige maatsoorten. Fantastisch om eens lekker op uit je dak te gaan.

The Quartet volgde met geweldige jazz, die het publiek soepel meevoerde. Deze muziek maken moet gezond voor je zijn want Han Bennink, de drummer, is vorige week 80 geworden. Ze hadden er met zijn allen dik plezier in en dat sloeg aan bij het publiek.

Eric Vloeimans
verheugen op de volgende editie

Het einde van het weekend werd verzorgd door Gallowstreet. Deze gasten zetten (na een kleine technische storing die snel werd opgelost en waar Reinier met zijn orgel de, overigens prima, stemming goed op peil hield) een woeste show op. Veel zware basklanken op een drijvend ritme, trompet solo’s, alles was ultiem dansbaar. En toen de led verlichting op hun instrumenten ritmisch mee pulseerde stond bijna iedereen te dansen.

Zeven geweldige optredens op rij, wat een dag.

Volgende editie van Horn of Plenty
Het viel op dat hoewel er aardig wat mensen in de Brabanthallen waren het niet zo uitpuilde als dat voor een festival van dit kaliber had gemogen. Moeten de mensen na corona weer wennen? Trekt de locatie minder? Hoe dan ook, ik kijk uit naar de volgende editie van Horn of Plenty en wil speciaal nog al die mensen van de organisatie bedanken die er met zijn allen reteveel werk in hebben gestopt om dit mogelijk te maken.

Aftermovie Horn of Plenty

Aftermovie Horn of Plenty Festival 2022 – YouTube


Met dank aan Gerard Monté voor de foto’s. Kijk voor meer foto’s Horn of Plenty


Sonologie

Instituut Sonologie gast Toonzaal elektronische studio

Een laagdrempelige kennismaking met elektronische muziek

Het instituut voor Sonologie uit Den Haag presenteerde onder meer werk van studenten in Willem Twee Toonzaal. De avond is georganiseerd door Willem Twee studio’s die al vaker het Haagse elektronisch instituut hebben uitgenodigd.

Instituut voor Sonologie

Sonologie
Kees Tazelaar

De Toonzaal studio werkt samen met diverse conservatoria in Nederland om studenten de gelegenheid te geven werken op te nemen en uit te voeren.
Deze avond was er een oude bekende met zijn ‘gang’ aan studenten, Kees Tazelaar. Kees geeft al vele jaren onderricht aan het Instituut voor Sonologie en is daar sinds 2006 ook het hoofd van.

Dit soort avonden heeft een hoog experimenteel karakter en daardoor zie je behalve de mensen die veel met ‘ elektronica’ te maken hebben niet veel belangstellenden. Dat is erg jammer, want de avonden zijn een laagdrempelige en vriendelijke manier om kennis te maken met deze muziek. En hoewel ze door leerlingen wordt gemaakt komen er al veel spannende en mooie klankbeelden voorbij. Ik hoop in ieder geval dat ik met dit stukje de belangstelling voor dit unieke genre  kan laten toenemen.

Anna Khvyl

Sonologie
Anna Khvyl 8-channel fixed media

De aftrap werd genomen met de muziek van Anna Khvyl die de muziek maakte voor een documentaire over de mooie natuur in haar thuisland: Oekraïne, en specifiek zelfs het gebied rond de havenstad Marioepol. Anna is student aan het Instituut voor Sonologie.
De film was opgenomen voor de vreselijke gebeurtenissen, maar het bleef heel aangrijpend om de mooie bergen en natuur te zien. Anna zelf kon er niet bij zijn. Met haar klankbeelden, de vogelachtige geluiden, de vele subbassen legde ze een mooie laag bij de film. Een puntje van kritiek zou wat mij betreft zij dat de ‘beweging’ in de muziek niet altijd helemaal goed overeenkwam met de beweging in de film. Niettemin was het een heel mooie en ook aangrijpende ervaring.

Farzaneh Nouri

Farzaneh Nouri
Farzaneh Nouri

Afkomstig uit Iran is Farzaneh heel blij dat ze in Den Haag aan het Instituut voor Sonologie studeren kan, wegens de vriendelijke omgeving en de intensieve interacties waarbij veel kennis wordt overgedragen. Ze maakte interessante klankkleuren die veel aan vrouwenkoren deden denken, maar dan toch weer iets etherischer, fluitende rietgeluiden, en zacht aangeblazen metalen klanken wisselden elkaar af in een dans waarbij de klankkleuren telkens subtiel verschoven. Zachte pulsen op de achtergrond verzorgden een gevoel van ritme, en reeds eerder gemaakte thematieken keerden in subtiele variaties terug. Een stuk dat je meevoert.

Kees Tazelaar

Source Signals 3
excerpt Source Signals 3

Kees liet zelf een excerpt horen van zijn Source Signals 3. Een enigszins ‘aangenaam elektronisch klassiek’ aandoende versie van geluiden die aan ploffen en tikken doen denken, gebrom van transformatoren, schuddende geldstukken. In samenwerking met vogelachtig getjilp en ruis en gepulseerde subbassen ontstaat er toch (en dat is het geniale van de opbouw van dit stuk) een herkenbaar geheel waarin een serie thematieken rondspelen. Er werd ook mooi gebruik gemaakt van een plotselinge stilte.

Sonologie
Willem Twee Toonzaal

Suzana Laşcu
Suzanna is een in opkomst zijnde artieste uit Roemenie. Het stuk dat ze deze avond liet horen maakte gebruik van 8 kanalen en ze speelde met de mogelijkheden die dat biedt om een geluid door de zaal te laten reizen. Ze had sterke contrasten in haar geluiden waarbij sommige geluiden sterk deden denken aan ‘The Gnome’ uit de bekende ‘Pictures at an Exhibition’ van Isao Tomita. Het enige jammere aan dit stuk was dat het vrij snel voorbij was.

Oscar Peters

Deze slideshow vereist JavaScript.

Als laatste liet Oscar Peters horen wat je met een combinatie van door de computer aangestuurde orgelpijpen en elektronische geluiden kan doen.
Zoals al ik al eens eerder heb opgemerkt kan je een kerkorgel met wat goede wil beschouwen als een mechanische synthesizer. En hij wist erg goed gebruik te maken van de klankkleur combinaties die je zo op kan wekken. Op een goed moment werkte hij naar een spectaculair hoogtepunt toe. En dat had ook eigenlijk wel het spectaculaire einde mogen zijn. Maar gebruik makend van het effect van de plots gevallen stilte ging hij toen weer door. Ik zou het stuk vaker moeten horen om te beoordelen of dat nu wel of niet een goede keuze was.

Saariaho

Saariaho tovert Toonzaal om tot poolnacht

En het Noorderlicht ontbreekt niet dankzij het spel van Het Collectief en sopraan Liesbeth Devos

Het Belgisch ensemble Het Collectief brengt muziek van de Finse componiste Kaija Saariaho en doet samen met sopraan Liesbeth Devos meer dan recht aan de muziek van Saariaho.

Saariaho

Saariaho
Het Collectief

De Finse componiste Kaija Saariaho (1952) is afgestudeerd aan het conservatorium in Helsinki richting compositie. Daarna studeerde ze in Freiburg en bij het Franse IRCAM (Institut de recherche et coordination acoustique/musique, het onderzoeksinstituut voor onderzoek naar akoestiek en muziek). Ze werkt vanuit Frankrijk. Ze is een van de vooraanstaande Finse componisten van moderne muziek waarin ze traditionele instrumenten vermengt met elektronica. Haar Finse achtergrond verraadt zich in de schrapende geluiden en ijle boventonen die zo van de pool lijken te komen (welke andere taal dan Fins heeft één woord voor ‘verkleumde meisjes’?).

Het Collectief

Het Belgische ensemble Het Collectief, bijgestaan door de sopraan Liesbeth Devos, legt zich toe op het brengen van de roots van het modernisme. En daarmee zijn zowel Het Collectief als Devos bij uitstek in staat om de muziek van Saariaho te brengen zoals het is bedoeld.

uitvoering
Saariaho
Liesbeth Devos

De uitvoering begon met het meer dan indrukwekkende fluitspel NoaNoa, uitgevoerd door Toon Fret (fluit) en Yannick Willox (live elektronica). De elektronica ondersteunde op zeer subtiele wijze de fluitgeluiden. Sopraan Liesbeth ging de samenwerking aan met elektronica die tegenstemmen speelde, haar samplede en weer terug weergaf. Uiterste concentratie is nodig om niet volledig van het pad geblazen te worden, en ze deed dat op meeslepende wijze.

De boventonen van de cello, die in de Toonzaal prachtig tot hun recht kwamen, werden door Martijn Vink tot leven gebracht en de piano (Thomas Dieltjens) bracht een heel sterke basis mee. Al met al geen concert als je uit bent op mooie traditionele melodieën en harmonieën, maar een feest als je van klankbeelden houdt en je wilt laten meeslepen door mensen die het uiterste uit de mogelijkheden van hun instrumenten weten te halen. Ik heb de poolwinden horen blazen, het ijs horen breken, de warme winden horen waaien en de zonnewind in de lucht horen hangen.

In mijn recensie van het Bosch Requiem was ik niet enthousiast over de muziek van Saariaho. Nu doemt de vraag op of dat aan haar compositie lag of aan de uitvoering. Duidelijk is in in ieder geval dat je heel wat in je mars moet hebben om recht te doen aan haar muziek.

En voor wie het weten wil: het Finse woord is neitokaista.


Screenshot video: Liesbeth Devos zingt ‘Liebst du um Schönheit'(Clara en Robert Schumann). Upload door Opera Ballet Vlaanderen, 19 okt. 2020.

Hohe Messe Bach

Hohe Messe van Bach in de Catharinakerk

Orkest van de 18de Eeuw met dirigent Daniel Reuss en Cappella Amsterdam durven uitdaging aan

De Hohe Messe van Johan Sebastian Bach hoort bij de grootste werken in dit genre die er ooit geschreven zijn. Het is zijn laatste werk voor zijn dood, ongeveer een jaar later. De officiele naam van dit monumentale stuk is ‘Missa in h-moll’ (Mis in b-kleine terts BWV232). De uitvoering in de Catharinakerk in Den Bosch is in handen van dirigent Daniel Reuss met het Orkest van de 18de Eeuw en Cappella Amsterdam.

Hohe Messe

Hohe Messe Bach
Hohe Messe Bach

Er is heel wat te zeggen over de historie van hoe de Hohe Messe tot stand is gekomen en het is zeker de moeite waard dat op internet na te lezen. Voor mij is het stuk een culminatie van Bach zijn vele thematieken die in telkens nieuwe contexten over elkaar buitelen en verweven worden. Alsof de componist nog één keer wilde zeggen: ‘Dit is wat ik nou bedoeld heb’. En het werk van Bach in al die tijd is enorm uitgebreid en prachtig.

Hohe Messe
Orkest en koor – Catharinakerk

Ik ben zelf al lang blij als ik een van zijn orgelstukken, die Bach als oefening voor zijn twaalfjarige pupillen schreef, tot een redelijk goed einde breng. Stemmingen wisselen elkaar af, van ingetogen introvert naar zeer uitbundig en ronduit triomfantelijk. Tegenstellingen tussen koor en instrumenten (bv staccato tot gedragen) vervlechten tot een prachtig geheel. En mits goed uitgevoerd is het een overdonderend mooie compositie.

Deze slideshow vereist JavaScript.

Uitvoering

Die uitvoering (uitdaging?) van de Hohe Messe gaat dirigent Daniel Reuss met het Orkest van de 18de Eeuw en de Cappella Amsterdam aan in de Catharinakerk. Deze koepelkerk ziet er van binnen prachtig uit, maar de hoge koepel zorgt voor een akoestiek met heel veel reflecties die snelle loopjes diffuus maken en die het uitzonderlijk lastig maken om als orkest echt helemaal samen te blijven.

Hohe Messe
Hohe Messe in de Catharinakerk
Margaret Urquhart
Margaret Urquhart

Daar wordt het orkest in het begin van de uitvoering door geplaagd. Gelukkig gaan ze elkaar gaandeweg steeds beter vinden, waardoor het zelfvertrouwen en daarmee het plezier in de uitvoering en de kwaliteit ervan duidelijk toenemen. Uiteindelijk ‘staat’ de uitvoering dan ook echt. En dat is mooi, heel erg mooi. Speciaal wil ik de bassiste Margaret Urquhart noemen, met haar perfect uitgevoerde strijktechniek en enorm veel aandacht voor detail en strakke loopjes zet ze een solide basis neer voor de rest van het orkest.

De Hohe Messe begint met de wat plotselinge inzet van het Kyrie Eleison. Reuss maakt geen show door in het begin veel contact met het publiek te leggen, maar komt op en begint. De blazers komen niet goed uit de verf, omdat het koor ze overstemt en het orkest heeft moeite met bij elkaar blijven. Toch ontstaat er na enige tijd een mooie beweging in de dynamiek, en de inzet van de trompetten bij het Et in Terra Pax is prachtig.

Vanaf dan wordt het alleen maar mooier, Reuss is zichtbaar minder gespannen, begint losser en uitbundiger te bewegen. Mooie samenklanken tussen stemmen en koper worden afgewisseld met de prachtige hobo d’amore. De hoorn die de bas begeleidt op het Quoniam tu solus sanctus klinkt voorzichtig, maar is voor een instrument van dit soort wel acceptabel zuiver. Dat geldt ook voor de trompetten die op de meer juichende stukken een prachtig koperwerk accent toevoegen.

Deze slideshow vereist JavaScript.

Vermeldenswaard is het mooi uitgevoerde Benedictus, waar de tenor ondersteund wordt door subtiel samenspel van traverso, orgel en cello. En zo komen we aan bij het Dona nobis Pacem, een verzuchting van alle tijden die nu weer extra van belang lijkt te zijn. Aan het eind klinkt enthousiast applaus van het publiek, en dat is ook verdiend na een concert dat niet zonder zijn worstelingen is verlopen.


 

Hawar Tawfiq

Bosch Requiem van componist Hawar Tawfiq

Een traditie maakt zich opnieuw waar in een troostrijk werk dat de dood in een nieuw perspectief plaatst

De jonge Iraaks-Nederlandse componist Hawar Tawfiq draagt zorg voor het Bosch Requiem 2021, een dodenmis dat sinds 2017 de opening betekent van het November Music festival. Kate Moore, Calliope Tsoupaki en Seung-Won Oh gingen hem voor. In 2020 ging November Music niet door vanwege de lockdown. De uitvoering van de hand van Hawar Tawfiq draagt de prachtige titel Requiem des Fleurs et des Nuages en is gemaakt voor bariton en symfonieorkest.

Hawar Tawfiq – Bosch Requiem
Hawar Tawfiq
Hawar Tawfiq

Vrijdag 5 november trapt traditiegetrouw het klassieke gedeelte van November Music weer met het Bosch Requiem af. Deze keer in het Jheronimus Bosch Art Center.
Hawar Tawfiq maakte vanuit zijn Koerdische afkomst en levenservaring een stuk dat de requiem traditie achter zich liet. Het beschouwt het leven in al zijn onverwachte verdrietige en soms mooie aspecten uitgevoerd als klassiek werk.

Dit maakt dat de klanken vertrouwd zijn, en toch maken ze een nieuw geheel met wendingen die je wel even overeind doen zitten. Dit komt vooral tot uiting in het originele slagwerk en de thematieken die elkaar beantwoorden, maar net geen volledige melodieën zijn. Daardoor neemt het stuk je mee in de emotie die op elk moment tot uiting komt. Misschien wel meegenomen in de wind, zoals de Koerdische dichter Bachtyar Ali wiens tekst gezongen wordt al zei over de dood: “die ons de gelegenheid geeft om bloem te zijn, om wolk te zijn, om water te zijn”.

Een troostrijk werk van Hawar Tawfiq , wat de dood in een nieuw perspectief weet te plaatsen, en daar is het dan ook een requiem voor.

Fiumara & Saariaho
Hawar Tawfiq
Anthony Fiumara

Maar we zijn niet zomaar bij dit stuk aangeland, want vanwege de lengte zitten er composities vooraf van Anthony Fiumara en Kaija Saariaho. Het stuk van Fiumara ontspint zich in alle rust en bevat niet veel melodie, maar schetst een zich ontwikkelend klankbeeld, wat je eigenlijk meer van ambient music en synthesizers zou verwachten. De philharmonie zuidnederland bewijst echter overtuigend dat een dergelijk werk ook met akoestische instrumenten prachtig kan worden uitgevoerd.

Saariaho heeft waarschijnlijk iets dergelijks in gedachten met haar stuk, maar het is het nèt niet. Er gebeurt te weinig om interessant te worden en er zit te weinig in aan zich ontwikkelende thematieken waaraan je als luisteraar nog enige houvast kan hebben.

Intermezzo

De twee blokken muziek worden gescheiden door een aandoenlijke film over muziekles in een basisschool. De kinderen mogen zich uitleven in het samen musiceren en krijgen gedurende een week begeleiding. In vogelvlucht wordt getoond hoe een enorme chaos in het begin zich ontwikkelt tot een muzikale verhaallijn met structuur. Het plezier op al die snoetjes over het samen iets tot stand brengen zal me nog lang bijblijven. En het onderschrijft het enorm grote en helaas zwaar onderschatte belang van dit soort lessen.

philharmonie zuidnederland
Hawar Tawfiq dankt philharmonie zuidnederland
Bart de Vrees

Interview stadscomponist Bart de Vrees

Den Bosch is een elegante dame waar muziek van hoge kwaliteit wordt gemaakt

Ik spreek met Bart de Vrees, stadscomponist van Den Bosch. Het gesprek gaat over het stadscomponistschap en zijn visie op muziek in Den Bosch. Even raken we afgeleid door onze wederzijdse interesse in synthesizers, maar gelukkig komt het gesprek ook op het eigenlijke onderwerp. Door dit gesprek raak ik zelf nog enthousiaster dan ik al ben over wat Den Bosch allemaal aan muziek en mogelijkheden te bieden heeft. [coverfoto: Roxanne de Buijzer]

Bart de Vrees, stadscomponist
Bart de Vrees
Bart de Vrees – screenshot

Bart de Vrees is sinds 2021 stadscomponist voor Den Bosch. Hij heeft conservatorium slagwerk en compositie afgerond. Daarnaast werkt hij met elektronische klanken en videobeelden, Animalis Abstracta (eenvoudig op Youtube te vinden) is een prachtig voorbeeld van zijn creativiteit. Een uitgebreid oeuvre waarin samenwerking met anderen (bijvoorbeeld Theater Artemis) en durven experimenteren centraal staan, maken dat hij geknipt is voor deze rol. Hoewel Bart de Vrees in Amsterdam woont, liggen zijn roots in Noord-Brabant.

Bart de Vrees
stadscomponist – screenshot
Je bent stadscomponist, wat houdt dat in?

Het idee van stadscomponisten (Matthijs Leeuwis, Piet-Jan van Rossum, Bart de Vrees en Angela de Weijer zijn kunstenaars die in het seizoen 2020-2021 stadscomponist zijn in respectievelijk Tilburg, Den Bosch, Heukelom en Meierijstad) komt van Geert van Boxtel die in dienst van Noord-Brabant een impuls geeft aan vernieuwing van muziek. Voor mij persoonlijk houdt het in dat ik muzikanten met elkaar in contact wil brengen. Daartoe waren de mogelijkheden afgelopen jaar beperkt, maar toch is het gelukt om een paar kleinere optredens in Den Bosch te doen, met name in het Poortwachtershuisje wat een heel mooi initiatief is. We hopen er nog toe te komen een klein festival te organiseren. En ik hoop de basis gelegd te hebben om het stokje te kunnen overdragen aan het eind van de periode.

Hoe ervaar je de Bossche cultuur?

Den Bosch is een beetje als een elegante dame. De sfeer is enorm toegankelijk en vriendelijk. Tegelijk is er veel ook wel duur. Je ziet daarom dat er grote initiatieven zijn, zoals het geweldige November Music, maar weinig underground. De Willem Twee Toonzaal klassieke concerten zijn natuurlijk prachtig, en er zijn diverse van dat soort initiatieven zoals de Azijnfabriek. Nu heeft Den Bosch geen conservatorium, zoals Tilburg en dat merk je aan de muziekcultuur in de kroegen en de jazz. Hoewel er diverse goede initiatieven zijn, zou het fijn zijn als daar toch meer activiteit kon ontplooien, want er komen heel wat goede en bekende muzikanten uit Den Bosch. Misschien is het wel iets om een en ander met een soort masterclass aan de muziekschool te doen voor veelbelovende groepen.

Wat zijn voor jou hoogtepunten in je stadscomponistenschap?
Willem Twee Elektronische Muziekstudio
Willem Twee Elektronische Muziekstudio

Dan moet ik toch echt de Willem Twee Elektronische Muziekstudio noemen, wat is dat een waanzinnige ervaring. Ik heb daar een week aan een compositie kunnen werken in samenwerking met Hans Kulk, Armeno Alberts en Rikkert Brok. Wat een ontzettend vriendelijke mensen zijn dat, zo enorm kundig en behulpzaam. En de apparatuur die er staat is ongelooflijk. Ik hou niet van opgesloten zijn, maar als ik ergens een week binnen zou moeten zitten, doe dat dan maar daar.

Wat is de impact van een conservatoriumopleiding?

Nou ja, het is natuurlijk een beroepsopleiding en muziek is mijn beroep. Maar los daarvan, het is zo enorm inspirerend omdat je ondergedompeld wordt in een poel van echt goede muzikanten. Ik heb vlak naast Ligeti [Hongaarse modernist György Ligeti, red.] gezeten. Dat is enorm inspirerend, dwingt je tot zelfontwikkeling, laat je de grenzen zien van je eigen kunnen en doorontwikkelen in waar je echt goed in bent.

Zou je nog iets kwijt willen?

De samenwerking met November Music is heel bijzonder, en ik denk dat er ook buiten Amsterdam zat plaatsen zijn waar muziek van hoge kwaliteit wordt gemaakt en uitgevoerd, Den Bosch hoort daar zeker bij.


Coverfoto Bart de Vrees – ©Roxanne de Buijzer
Screenshots: Maart ’21 from ‘Schetsen, Stukken, Scherven, Liederen en Fragmenten


Bart de Vrees – Maart ’21 from ‘Schetsen, Stukken, Scherven, Liederen en Fragmenten