Hawar Tawfiq

Bosch Requiem van componist Hawar Tawfiq

Een traditie maakt zich opnieuw waar in een troostrijk werk dat de dood in een nieuw perspectief plaatst

De jonge Iraaks-Nederlandse componist Hawar Tawfiq draagt zorg voor het Bosch Requiem 2021, een dodenmis dat sinds 2017 de opening betekent van het November Music festival. Kate Moore, Calliope Tsoupaki en Seung-Won Oh gingen hem voor. In 2020 ging November Music niet door vanwege de lockdown. De uitvoering van de hand van Hawar Tawfiq draagt de prachtige titel Requiem des Fleurs et des Nuages en is gemaakt voor bariton en symfonieorkest.

Hawar Tawfiq – Bosch Requiem
Hawar Tawfiq
Hawar Tawfiq

Vrijdag 5 november trapt traditiegetrouw het klassieke gedeelte van November Music weer met het Bosch Requiem af. Deze keer in het Jheronimus Bosch Art Center.
Hawar Tawfiq maakte vanuit zijn Koerdische afkomst en levenservaring een stuk dat de requiem traditie achter zich liet. Het beschouwt het leven in al zijn onverwachte verdrietige en soms mooie aspecten uitgevoerd als klassiek werk.

Dit maakt dat de klanken vertrouwd zijn, en toch maken ze een nieuw geheel met wendingen die je wel even overeind doen zitten. Dit komt vooral tot uiting in het originele slagwerk en de thematieken die elkaar beantwoorden, maar net geen volledige melodieën zijn. Daardoor neemt het stuk je mee in de emotie die op elk moment tot uiting komt. Misschien wel meegenomen in de wind, zoals de Koerdische dichter Bachtyar Ali wiens tekst gezongen wordt al zei over de dood: “die ons de gelegenheid geeft om bloem te zijn, om wolk te zijn, om water te zijn”.

Een troostrijk werk van Hawar Tawfiq , wat de dood in een nieuw perspectief weet te plaatsen, en daar is het dan ook een requiem voor.

Fiumara & Saariaho
Hawar Tawfiq
Anthony Fiumara

Maar we zijn niet zomaar bij dit stuk aangeland, want vanwege de lengte zitten er composities vooraf van Anthony Fiumara en Kaija Saariaho. Het stuk van Fiumara ontspint zich in alle rust en bevat niet veel melodie, maar schetst een zich ontwikkelend klankbeeld, wat je eigenlijk meer van ambient music en synthesizers zou verwachten. De philharmonie zuidnederland bewijst echter overtuigend dat een dergelijk werk ook met akoestische instrumenten prachtig kan worden uitgevoerd.

Saariaho heeft waarschijnlijk iets dergelijks in gedachten met haar stuk, maar het is het nèt niet. Er gebeurt te weinig om interessant te worden en er zit te weinig in aan zich ontwikkelende thematieken waaraan je als luisteraar nog enige houvast kan hebben.

Intermezzo

De twee blokken muziek worden gescheiden door een aandoenlijke film over muziekles in een basisschool. De kinderen mogen zich uitleven in het samen musiceren en krijgen gedurende een week begeleiding. In vogelvlucht wordt getoond hoe een enorme chaos in het begin zich ontwikkelt tot een muzikale verhaallijn met structuur. Het plezier op al die snoetjes over het samen iets tot stand brengen zal me nog lang bijblijven. En het onderschrijft het enorm grote en helaas zwaar onderschatte belang van dit soort lessen.

philharmonie zuidnederland
Hawar Tawfiq dankt philharmonie zuidnederland
Liknon

Benadering Bosch Requiem Liknon is niet traditioneel

Dodenmis omgezet naar een tranceachtig gebed tot Maria-icoon Panagia Myrtidiotissa

Zaterdag 2 november ging het Bosch Requiem Liknon in het Theater aan de Parade in premiere bij de opening van November Music 2019 Liknon (Grieks voor schommelwieg) is het werk van de Griekse Calliope Tsoupaki. Naast docente compositie aan het Conservatorium van Den Haag, is zij ook Componist des Vaderlands.

Liknon

Liknon
Processie requiem Liknon

Voorafgaand aan het requiem Liknon liep een verlichte processie over de Parade door Matzer Theaterproducties met Bossche koren, en op het podium gesproken tekst door Lot Vekemans.

Calliope Tsoupaki schreef Liknon voor het barokensemble PRJCT Amsterdam, geleid door Manoj Kamps, en twee zangers, countertenor Maarten Engeltjes en tenor Marcel Beekman. Tsoupaki liet zich inspireren door een oosters-orthodox icoon, in dit geval het Maria-icoon van Panagia Myrtidiotissa.

Deze diashow vereist JavaScript.

Met Liknon probeerde Tsoupaki enkele vrij baanbrekende dingen te doen. Zo is het niet een traditioneel requiem, maar meer een gebed van de stervende tot Maria, moeder Gods. De inmiddels bekende thema’s uit een Requiem wilde zij minder duidelijk in het stuk uitbeelden, ze verstopt houden zodat we niet echt zouden weten waar we zijn, wat een bijna tranceachtig gevoel zou moeten opleveren.

Griekse thema’s

Liknon
PRJCT Amsterdam o.l.v. Manoj Kamps

In Liknon waren traditioneel Griekse thema’s te horen. En op enkele plekken wisten de hobo en de harp mooie solo’s neer te zetten, terwijl de zangers hun best deden om hun thema’s met overtuiging neer te zetten. Dat leidde gedeeltelijk tot te grote theatraliteit. De keuze voor een ‘zink’, een voorloper van de trompet, voegde een speciale klankkleur toe.

De rol van de zware elektronische galm op de instrumenten was niet duidelijk. De thematiek van Liknon ontwikkelde zich niet echt en het stuk bleef zich vijf kwartier lang herhalen in trage variaties, totdat de over het orkest neerdalende lampen verkondigden dat het voorbij was.


Liknon van Calliope Tsoupaki door PRJCT Amsterdam o.l.v. Manoj Kamps
Fotografie: Angeline Swinkels

Op 9 januari 2020 wordt Liknon opgevoerd in het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam.