November Music

De drive van Bert Palinckx van November Music

Door kenners gedreven festival gaat uit van de inbreng en wensen van muzikanten

In een interview met Bert Palinckx bespreken we zijn drive voor dit festival, geschiedenis en de toekomstplannen.

Muziekplatform KLANKGAT is een rubriek gestart waar we Bossche bands, artiesten en festivalorganisatoren interviewen over het afgelopen jaar. Hoe de corona crisis het beleid en de muziek heeft beïnvloed, wat de eigenlijke plannen waren, hoe musici en organisatoren terug- en vooruitkijken. Een terugblik naar een moeilijk 2020 en een vooruitzicht naar een onzeker 2021.

Inleiding
Bert Palinckx
November Music 2019 – ©Wim Roelsma

Het November Music Festival  is nog lang niet zo bekend als dat het verdient te zijn. “Ik hoop van harte dat we van 5 t/m 14 Nov 2021 de kans gaan krijgen om dit weer in real life mee te maken,” zegt Bert Palinckx De eerste editie van dit festival was al in 1993 toen een groep mensen (op initiatief van de gemeente Den Bosch) een festival ging organiseren dat uitging van de vrijheid van muzikanten om te experimenteren en zo iets mooi te maken. Het gevolg was een enorme creativiteit over de jaren waarin vele mooie stukken zijn gemaakt. Het Bosch Requiem wat elk jaar in opdracht wordt gecomponeerd is hier al langzamerhand een traditie geworden.

Maar het gaat niet alleen om ‘klassieke muziek’. Er wordt geëxperimenteerd met jazz, volksmuziek, en invloeden van elektronica. De artistieke leiding is sinds 1999 in handen van Bert Palinckx. Met een kleine groep medewerkers en heel wat ZZPers (op het hoogtepunt zo’n 100 man) worden in 10 dagen maar liefst zo’n 90 concerten gegeven. Vernieuwend, experimenteel en bol staand van de zeer mooie composities en meeslepende ideeën (lees enkele van mijn concert recensies er op na).

Interview met Bert Palinckx
Bert Palinckx
Bert Palinckx

Bert Palinckx is afgestudeerd aan de Technische Universiteit Eindhoven (TUE) in bouwkunde (planologie). Een vergelijking met Xenakis lag wat mij betreft voor de hand, maar Bert ziet dat anders: “Ik ben opgegroeid in Tilburg, waar ik als jongen al kennis maakte met jazz en de vele muziek die in Tilburg makkelijk toegankelijk was. Ik had dan ook al snel een bandrecorder waarmee ik allerlei opnames maakte. En door mijn belangstelling voor de contrabas kwam ik in een band terecht (met mijn broer) waarmee we al snel door heel Nederland rondtrokken met wel 40 à 50 concerten per jaar. Dus ik heb mezelf eigenlijk altijd al als muzikant gezien.”
Door de samenwerking en zijn naamsbekendheid begon hij al snel van alles te organiseren (b.v. de Paradox in Tilburg). En zo kon het gebeuren dat Henri Broeren hem vroeg om de leiding van het festival op zich te nemen. Samen met Theo van Dooremalen (zakelijke leiding) volgden jaren van groei, aanpassing aan de omstandigheden en veel, heel veel, prachtige muziek en opzienbarende concerten.

Succes van het festival

“Belangrijk en uniek voor het festival is dat het uitgaat van de inbreng en wensen van muzikanten. In vrijheid kunnen ze van alles maken, grens overstijgend. En dat leidt tot geweldig mooie en vernieuwende stukken. We hebben soms het verwijt gehad dat het wel voor een erg select publiek was, en we hebben dan ook meer toegankelijke muziek geprogrammeerd. Zo zat de zaal vol toen Louis Andriessen (Anaïs Nin) werd uitgevoerd. Ook John Zorn trok de aandacht. Maar wellicht zijn wij als Brabanders wel te bescheiden in de reclame die we voor het festival maken. Al is het ook een kwestie van bereikbaarheid, budget en dergelijke.”

Toekomst
Éliane Radigue
Éliane Radigue – ©Wikipedia Commons

“Natuurlijk hakte corona er in. Maar we moeten daar ook niet te moeilijk over doen. In een situatie van overmacht (twee dagen voor het festival in 2020 ging Nederland op slot, red) was er veel begrip bij alle deelnemers en betrokkenen. Hotels en cateraars waren heel coulant. In mijn eigen hoofd heeft het festival wel doorgang gevonden. Maar veel dingen die voor 2020 stonden geprogrammeerd hopen we dit jaar in november wel uit te kunnen voeren. Misschien met een kleiner publiek, en met de noodzaak om te streamen. Dus we gaan door met de artiesten en nemen ook het FAQ festival (gericht op elektronische muziek van 4 tot 6 November, red) onder onze vleugels. En daar misschien een nieuwtje dat er muziek van Éliane Radigue uitgevoerd gaat worden.

Conclusie

We hebben in Den Bosch veel mooie muziek in het vooruitzicht, gedreven door kenners die unieke componisten weten te strikken. Verder kan ik het belang van vroege brede kennismaking met cultuur niet voldoende onderstrepen, aldus artistiek directeur Bert Palinckx.

 

Willem Twee studios

Willem Twee studios en FAQ Festival organiseren weer FAQLab

Soldeerclub Modlab demonstraties van ontwikkelingen en experimenten in de elektronische muziek

Willem Twee studios en FAQ Festival zijn de twee organisaties die in Den Bosch de belangen behartigen van de elektronische muziek zowel op analoog als digitaal vlak. Op zondag 15 december was het weer FAQLab, een terugkerend evenement gericht op ontwikkelingen en experimenten in de elektronica.

FAQLab

Deze diashow vereist JavaScript.

U kunt FAQLab vergelijken met een Open Dag. De entree is gratis en er is min of meer vrije rondloop. Het middagprogramma had het volgende te brengen. Van 15.00 tot 18.00 uur:

  • studio demo’s verzorgd door Maarten van der Vleuten en Hendrik Barendsen
  • presentaties Modlab soldeerclub
  • game-installatie

De merchandise is misschien anders dan je gewend bent van een Open Dag, maar het gaat hier dan ook om elektronische muziek. In de foyer van Willem Twee Toonzaal aan de Prins Bernhardstraat stonden op tafels een wirwar aan elektronica, draden, plugs, laptops en meer obscuur ogende apparatuur, die smeken om demonstraties van de makers van de soldeerclub Modlab.

Willem Twee studios
Elektronica uitgestald in foyer

Eén van de grappigste demonstraties was die van Beatcoin, een audio-visueel hulpmiddel – een soort app – om de koersen van je ingelegde bitcoins te kunnen volgen. Je kan bitcoins kopen, verkopen en upgraden. Op het scherm verandert een gekleurde kubus van vorm afhankelijk van je handelingen op die koersen. Alle handelingen worden gestreamd naar een soundmachine die jouw handelingen naar geluid/muziek vertalen. De look & feel van Beatcoin heeft veel weg van de game Minecraft, die erg populair is bij de jeugd.

Willem Twee studios
Beatcoin
Willem Twee studios demo
Willem Twee studios
Willem Twee studios

Na enige demonstraties in de foyer volgde een heuse live demo in de Willem Twee studios op de eerste verdieping van het muziekcentrum. Daar staan de unieke analoge installaties van de studio’s. Het is en blijft wonderbaarlijk die analoge apparaten met al die draden, pluggen, tapes en recorders. Je waant je in de wereld van een mad professor uit een sciencefiction film van de jaren ’50 van de vorige eeuw.

Willem Twee studios
Willem Twee studios met Maarten van der Vleuten

Aan de knoppen, draden en panelen zat Maarten van der Vleuten die een korte live compositie liet horen die hij de dag tevoren op papier had gezet. Maarten liet een gebalanceerd stuk horen dat van langzaam en kalm meer en meer koers nam naar een beat die bijna dansbaar was. Was het stuk langer geweest dan zou het misschien echt dansbaar zijn geworden. Maar dat blijft immer ongewis. Hieronder een gedeelte van zijn uitvoering.

Na deze demonstratie van Willem Twee studios volgden nog twee demonstraties in de foyer. FAQLab had nog meer in petto deze dag. Het avondprogramma brengt twee onderdelen. Om 19.30 uur een presentatie van oud-cursisten die stukjes ten gehore brengen en om 20.00 uur het Sonologie concert i.s.m. Institute of Sonology met composities van:

Quirijn Dees
Kaðlín Sara Ólafsdóttir
Lucie Nezri
Miro Bollen
Sóley Sigurjónsdóttir
Aleksandar Koruga
Willem van Erven Dorens
Eunji Kim

Shit and Shine

Shit and Shine is eclectisch en uiteindelijk dansbaar

Experimenteel, techno, noise maar ook lekkere house samples

Shit and Shine deed eerst Oslo, Parijs en Brussel aan voordat de twee vertegenwoordigers van de band, Craig Clouse en Leon Marks, op 4 april bij Muziek Op Donderdag in Willem Twee concertzaal optraden. Na Den Bosch gaan zij nog naar Berlijn en Leipzig (met de gehele crew) en is de Europese stedentour van Shit and Shine gedaan. Leon Marks gaat weer naar Londen en Craig Clouse vliegt terug naar Austin, Texas, USA.

Shit and Shine
Shit and Shine

Een beetje aandoenlijk om Den Bosch tussen al die wereldsteden te zien. Deze avond is in samenwerking met het FAQ festival geprogrammeerd en dat verklaart veel, zo niet alles dat Shit and Shine voor het zeer bescheiden podium van Willem Twee concertzaal – de foyer nota bene – kon worden gestrikt. Dat was ook een verrassing voor de heren zelf die gewend zijn om in grote zalen te spelen voor een uitzinnig publiek.

Shit and Shine
Craig Clouse

De naam (en faam) van FAQ festival is dusdanig dat grote namen uit de elektronische muziek graag hier naar toe komen. Denk aan Daedelus, Koreless en Suzanne Ciani die de afgelopen jaren in Den Bosch hebben opgetreden en zelfs in Willem Twee Studios hebben gewerkt.

Dit jaar heb ik FAQ festival gelaten voor wat het was. Ik kende bijna geen van de artiesten die geprogrammeerd stonden behalve dan Kees Tazelaar. Shit and Shine wilde ik echter niet aan mij voorbijgaan. Deze generatie weet twee dingen te verbinden die mij aanspreken: experiment en dansbaarheid.

Shit and Shine
Leon Marks

Visueel was het allemaal niet geweldig. Een kleine tafel met daarop elektronische apparatuur en twee stoelen. Een fotograaf zei gekscherend dat de band weer weg was gegaan nadat ze alles hadden voorgeprogrammeerd. Er hoefde maar een knopje te worden ingedrukt.

Shit and Shine
Tafel vol elektronica

Zo erg is het gelukkig niet bij Shit and Shine die op tijd begon. De heren deden het aanvankelijk kalm aan: fijne soundscapes, audio-tapes, nu en dan flinke vette noise erover heen. Niet opzienbarend en qua volume zeer dragelijk. Ook dat was anders dan Clouse en Marks gewend zijn. Bij hen is het gewoonlijk alle knoppen open en blazen maar. Clouse zei daarover: “Tonight was a challenge.”

Op een derde van het optreden dat iets korter dan een uur duurde, zette Shit and Shine een beat in die bijna dansbaar was. Clouse tapte met zijn rechtervoet mee met het ritme en bij het publiek bewogen de hoofden mee. Clouse tikte met drumsticks op twee kleine toestellen die equalizers bleken te zijn. Marks zorgde voor de sound en samples die hij had voorgeprogrammeerd of ter plekke maakte.

Shit and Shine
Drum & beat

De dansbare beat werd steeds dominanter wat kon rekenen op de instemming van de aanwezigen. Visioenen van immense zalen met een kolkend publiek kwamen bij mij op. Toen de muziek stopte, steeg een hartverwarmend applaus op en verscheen er een glimlach op het gezicht van Craig Clouse. Shit and Shine was het toch weer gelukt om dit enthousiasme te ontlokken. Alleen net effe anders dan ze gewend zijn.

FAQ Festival 2019 Félicia Atkinson en KATE NV

Over verdere uitwerkingen van composities en stukken vol belofte

Félicia Atkinson en KATE NV openen de tweede avond van het elektronisch muziekfestival FAQ 2019. Het is al weer de tiende keer dat het festival in Den Bosch wordt gehouden.

Félicia Atkinson

Félicia Atkinson Kate NV
Félicia Atkinson

De tweede avond van het FAQ festival trapt de Française Félicia Atkinson af. Geboren in Parijs in 1981 staat zij voor een meditatieve richting vol abstracte schoonheid die zij heeft opgedaan in heel wat reizen rond de wereld. Zij heeft de  l’Ecole Nationale Supérieure des Beaux-Arts de Paris met succes afgerond en studeerde ook antropologie en moderne dans. Reden genoeg om naar een voorstelling te komen, wat heel wat studenten van de Tilburgse muziekschool dan ook hadden gedaan.

Met weinig inleiding begint Félicia Atkinson meteen met de creatie van een lage drone met enige puls er in. Langzaam maar zeker bouwt dit eenvoudige thema op met toegevoegde tik en klopgeluiden waar langzaam meer en meer natuurlijk klinkende vogelgeluiden bij komen en klanken als van temple bells. De geluiden bouwen langzaam op en terwijl de zo geschapen klankmuur voort blijft duren, speelt Atkinson een eenvoudig thema op de piano die in een lang aangehouden akkoord eindigde. Dan pakt Félicia Atkinson weer de microfoon waar ze hypnotisch langzaam Franse tekst inspreekt. Dit is de opbouw naar wat een heel mooie en meeslepende compositie had kunnen zijn.

Maar op enig moment begint het te veel van het publiek te vergen, het piano thema wordt te vaak exact herhaald, de opbouw van het stuk gaat nergens heen, de half gezongen, half gesproken tekst is onverstaanbaar en na een half uur begint het publiek te schuifelen en hier en daar zelfs te praten. Het goede van het FAQ festival is dat er echt ruimte wordt geboden aan nieuwe experimenten en dat juich ik van harte toe. Ook als het betekent dat je hier en daar een componist moet laten ontdekken dat als je gezegd hebt wat je zeggen wilde dat het dan klaar is.

KATE NV

Félicia AtkinsonKate NV
Kate NV met Hans Kulk in Willem Twee studios

KATE NV is een project van de Russische Kate Shilonosova (geboren 1989 in Kazan, Tatarstan). Haar muziek laat zich moeilijk indelen, en is door diverse stromingen beïnvloed. Niet in het minst door Japanse muziek, wat merkbaar is in de klankkleuren die ze kiest en ritmes die ze slaat. Voor deze avond gebruikt KATE NV geluiden die in de studio zijn opgenomen benevens allerlei materialen die door kloppen diverse geluiden produceren, waaronder een miniatuur zingende zaag, en een stel inderhaast aangerukte bierglazen. Door deze ritmisch een voor een te spelen, te samplen en te loopen ontstaat een patroon aan geluiden.

Enige concentratie heeft KATE NV wel nodig, want in de ontstane ritmes blijft ze geluiden toevoegen. Het begint met iets wat levendig en fris klonk, met allerlei percussie geluiden die creatief worden samengevoegd. En de opbouw van geluiden is in het begin leuk om te horen. Toch mist er hier ook diepgang, het geheel is net niet ritmisch genoeg, er ontstaat geen echte puls, de geluiden klinken op den duur nogal bijeengeraapt.

Het gebrek aan compositie en gevoel van een geheel zijn maakt dat de muziek je uiteindelijk niet echt meevoert. Dat is jammer want de stukken van KATE NV hebben de belofte in zich om iets heel moois te kunnen worden.


Foto Félicia Athinson – screenshot video Adaptation Assez Facile
Foto’s KATE NV – screenshots video KATE NV at Willem Twee Studios

Potje knallen met Knalpot derde dag FAQ festival

In een psychedelische trip naar een hoogtepunt

Op zaterdag 23 maart, de laatste dag van het FAQ Festival, wordt het nog één keer een potje knallen met Knalpot in Willem Twee Poppodium. Knalpot en Locust hebben van plek gewisseld deze avond, dus dat betekent dan dat Locust als eerste mag. Deze producer maakt experimentele elektronische muziek met een dikke beat, waarop je niet direct gaat dansen. Dat wordt dan ook niet gedaan.

Knalpot
Locust

Het handjevol liefhebbers staat geïnteresseerd te kijken naar de man achter zijn laptop en naar de visuals op het scherm achter hem. Zonder ombouw pauze begint Knalpot direct na afloop van Locust aan hun show. Er hoeft niet omgebouwd te worden, want de set van Knalpot staat al klaar, niet op, maar vóór het podium. Maar er blijft genoeg ruimte over in de zaal, want echt druk is het nog steeds niet.

Knalpot

Deze diashow vereist JavaScript.

Knalpot bestaat uit gitarist Raphael Vanoli en drummer Gerri Jäger, die daarnaast nog een berg elektronica tot hun beschikking hebben. Twee gitaren, een bas synthesizer en gigantisch veel pedalen op de grond bij de gitarist en de drummer maakt gebruik van een casio keyboardje en allerlei knoppen voor effecten op de drums.

Het tweetal van Knalpot, uitgedost met zonneklep en T-shirt met hondenkop erop, begint met een traag nummer met een redelijk simpel drumritme. Gitarist Raphael heeft een effect op zijn twaalfsnarige gitaar ingesteld, waardoor hij klinkt als een geluid uit het Atari computerspel Space Invaders. Maar simpel is hun spel allerminst en het experiment wordt niet geschuwd. Zo wordt er regelmatig van maatsoort gewisseld en de gitarist blaast tijdens het spelen op zijn snaren en gebruikt zijn mond als klankgat lijkt het, waardoor hij een heel bijzonder geluid creëert.

Knalpot
Gerri Jäger

Psychedelische jam
Knalpot wekt af en toe de illusie aan een psychedelische jam bezig te zijn, allebei in hun eigen wereld. De drummer die quasi lui de gitaarlijn volgt en het doet lijken alsof hij zich inhoudt zodat ie nog nét binnen de maat drumt. Je zou hem bijna aan willen duwen bij wijze van spreken. De nummers variëren van dromerig langzaam tot uptempo rocknummers. Het zijn vaak repeterende ritmes waar je helemaal ingezogen kunt worden als je je eraan toegeeft, die steeds verder uitgebouwd worden met allerlei drum fills om tot een hoogtepunt te komen. Een fijne ervaring.

De eerstvolgende gelegenheid om Knalpot te zien is vrijdag 5 april in concertzaal OCCII in Amsterdam Zuid. Zou ik zeker even heen gaan als je in de buurt bent.


Foto’s: Johan Kramer en screenshots video KNALPOT – EFFE ZITTE

elektronica festival FAQ 2019

Elektronica festival FAQ 2019 opent met drie invalshoeken

Kees Tazelaar, Drew McDowall en Allesandro Cortini

Het elektronica festival FAQ 2019 werd donderdag 21 maart geopend met een middaglezing van Kees Tazelaar, hoofd van het instituut Sonologie van het Koninklijk Conservatorium Den Haag. In de avond bracht Tazelaar vier stukken ten gehore en werd dit elektronisch muziekfestival daadwerkelijk geopend. Na Tazelaar traden de Schot Drew McDowall en de Italiaan Allesandro Cortini op. Drie musici met elk een andere invalshoek op elektronische muziek en daardoor verschillende klanktonen en -kleuren.

elektronica festival FAQ
Kees Tazelaar

Kees Tazelaar
Kees Tazelaar (1962) is de echte classicus van het drietal dat in Willem Twee concertzaal deze elektronica festival FAQ opent. Analoge noise domineert het eerste van de vier stukken die Tazelaar liet horen. De profundis, het vierde stuk, is een zeer elegante en harmonieuze compositie. Graag verwijs ik naar de recensie van mijn collega Erwin Engelsma die al eerder over het optreden van Tazelaar heeft geschreven.

Drew McDowall

elektronica festival FAQ
Drew McDowall in Willem Twee concertzaal

Drew McDowall (1961) pakt het heel anders aan en toch begint hij eveneens klassiek. Het is één langgerekt stuk met een opkomend laag sonoor geluid dat culmineert in dreigende hoogten en dan weer neerdaalt. Die curven laag, diep en hoog in volume herhalen zich in het stuk. De somberheid en de duistere dreiging blijven permanent aanwezig. Punk en rock hebben deze Schot gevormd die zich in latere jaren voegde bij de Britse avantgarde groep Coil en Psychic TV.

Op sommige momenten verwacht je dat het stuk explodeert in een heftige dance beat. Het ontbreken van zo’n escape uit deze dreiging – een verlossende doorbraak – draagt een zware last op de aandacht en het gemoed van het publiek. Na verloop van tijd verlaat een flink aantal mensen dan ook de zaal. Er stijgt weliswaar applaus op als het stuk wegebt maar net zo goed een zucht van verlichting.

Allesandro Cortini

elektronica festival FAQ
Allesandro Cortini

Bij de Italiaan Allesandro Cortini (1976) is het allemaal speelser en lichter van toon. Cortini speelde keyboard bij de Amerikaanse rockband Nine Inch Nails en deed de elektronische productie van het nummer Birds of Prey van popzangeres Christina Aguilera.

elektronica festival FAQ
lode canzone in Italia

Cortini krijgt dezelfde tijd toegemeten als Tazelaar en McDowall. Zijn compositie voor elektronica festival FAQ heeft hij in zeven stukken gedeeld. Het is een elektronisch loflied aan het Italië van de jaren ’50, ’60 en ’70. Cortini illustreert zijn stuk met onscherp beeldmateriaal, gefilmd – zo lijkt het – met een 10mm camera en één van de eerste video camera’s.

Een gelukkiger Italië is te zien. Onbezorgde families op het strand, een kleine jongen comfortabel en warm gekleed in de strenge winter van Noord-Italië, een boottocht naar Capri, stijlvol geklede Italianen op het perron van het centraal station van Rome, een Venetië dat nog niet wordt geteisterd door horden toeristen. Het is een prachtig verhaal en een mooie afsluiting van de eerste dag van het elektronica festival FAQ 2019.

Kees Tazelaar trapt FAQ Festival af met inspirerende lezing

Hartstochtelijk pleidooi voor terugkeer compositie in de muziek

Het FAQ festival trapte de alweer tiende editie af met een lezing door Kees Tazelaar. Hij liet met vier kunstige muziekwerken horen hoe je de gedachten van zijn lezing ook inderdaad in de praktijk kan omzetten.
Kees Tazelaar
Kees Tazelaar

Wie is Kees Tazelaar?

Kees Tazelaar onderwijst sinds 1993 aan het Instituut voor Sonologie en sinds 2006 is hij hoofd van dit instituut. Dit nadat hij zelf aan het Koninklijk Conservatorium onder Jan Boerman studeerde.Naast het maken van composities (soms ook in opdracht) is hij historicus en hij behaalde in 2013 zijn doctors titel op het onderwerp ‘Philips and the Origins of Electronic Music in the Netherlands’. Over dit onderwerp heeft hij ook een boek geschreven: On the Threshold of Beauty.Verder heeft hij een indrukwekkende lijst composities op zijn naam staan.

Lezing op FAQ festival
De lezing in Willem Twee concertzaal werd gegeven in twee blokken van anderhalf uur. Wegens de internationale belangstelling gaf Kees Tazelaar deze in het Engels. Naast een mooi overzicht over de ontwikkeling van elektronische muziek door de tijd gaf Tazelaar gedachten mee die het publiek zeker nog een poos zullen bezig houden. Gedachten om wat mij betreft vast te houden: Er wordt vaak een strikt onderscheid gemaakt tussen de Musique Concrète in Frankrijk (Pierre Schaeffer) en de Duitse opvatting over het maken van elektronische muziek.

Kees Tazelaar
Kees Tazelaar in Willem Twee concertzaal

Kees Tazelaar laat zien dat deze hokjes nodeloos scherp zijn afgebakend en dat er over en weer veel meer beïnvloeding is geweest dan dat vaak beschreven is. Dat brengt je meteen bij de vraag wanneer elektronische muziek eigenlijk begon. Een artikel dat ik net las (Geschiedenis elektronische muziek 1951) weet dat exact: ’18 oktober 1951. Op die dag werd in Keulen de Studio für elektronische Musik (Studio voor Elektronische Muziek) opgericht.’

Kees geeft duidelijk aan dat dit veel subtieler ligt. Het begint al met de vraag wanneer je muziek elektronisch noemt. Is dat alleen omdat je elektronica gebruikt om iets te doen wat verder niet wezenlijk van de klassieke wijze van muziekbeleven verschilt? Of is dat wanneer je de nieuwe mogelijkheden die de elektronica  (en later de software) je biedt werkelijk gaat uitnutten?

Dat brengt ons bij een prangende vraag die Kees Tazelaar bezighoudt: Aan het begin van de muziek die met wat taperecorders en opgenomen geluiden of enkele eenvoudige toongenerators (en dergelijke) werd opgenomen kon het maken van een compositie van 20 seconden weken werk zijn. Daarom werd er vooraf hard gewerkt aan het compositionele aspect er van.

Kees Tazelaar
pleidooi terugkeer compositionele aspecten

Tegenwoordig zijn de technische mogelijkheden om even snel iets te doen schier oneindig en in veel gevallen gaat dat ten nadele van de compositie. Kees Tazelaar houdt een hartstochtelijk pleidooi om terug te gaan naar de compositionele aspecten en de nieuwe lichting studenten met name te inspireren om te vernieuwen, nieuwe mogelijkheden te verkennen.

Tazelaar houdt niet van scherpe begrenzingen. Zo zijn de grenzen tussen muziek, gemaakt met opgenomen geluiden, en muziek gemaakt op basis van enkel (elektronische) synthese lang niet zo scherp als voor- en tegenstanders willen doen geloven. Wat hem betreft gaat het om het compositie element en is de rest een materiaal dat je gebruikt om die ideeën tot uitdrukking te brengen. Daarnaast was er veel aandacht voor de enorm grote rol die Philips heeft gespeeld eind jaren ’50 in de totstandkoming van elektronische muziek.

Concert
Ergens als historicus over praten is één ding, maar laat dan zelf maar eens wat zien! Deze uitdaging nam Kees Tazelaar met verve op.  Hij speelde vier composities die elk voor zich de luisteraar meenamen door nieuwe landschappen (en in één geval voorzien van prachtige meebewegende video beelden, gemaakt door kunstenares Marianne Dekker). De muziek werd weergegeven via vijf boxen die de ruimtelijkheid tot een nieuwe dimensie verhieven.

Elk van de stukken werd gekenmerkt door een uitgekiende balans aan geluiden die werden geïntroduceerd, verdwenen, vervloeiden en getransformeerd weer terugkwamen om een nieuw geheel te scheppen. Het woord was duidelijk in geluid omgezet. Deze stukken proberen te omschrijven is niet te doen, de ervaring die ze oproepen is daar nu eenmaal veel te rijk voor. Gelukkig kan je op de titels googlen en zijn een paar nummers op Soundcloud terug te vinden.

Kees Tazelaar
openingsavond FAQ festival 2019

De gespeelde stukken waren:
1) Berglandschap, een grappige woordspeling op de naam van een docent die met pensioen ging. Dit stuk is gemaakt met volledig analoge middelen,
ontworpen en gemaakt op het instituut. Wat met name opvalt is het gebruik van stilte als element van de compositie en de ruimtelijkheid er van.
2) Chroma 1. Dit stuk gebruikt klanken van echte instrumenten die zijn bewerkt. Geluiden waar oorzaak en gevolg duidelijk te onderscheiden zijn, of is het nu toch net andersom?
3) Erwachen heiterer Empfindungen bei der Ankunft auf dem Lande, met een knipoog naar de Pastorale van Beethoven (Symphony nr 6). Begeleid door krachtig en prachtig abstract
kleurenspel op het video scherm
4) De profundis. Dit is gebaseerd op het gelijknamige gedicht van Georg Trakl, één van de belangrijkste vertegenwoordigers van het Duitse expressionisme. Het gedicht wordt half voorgezongen half verteld. En de stem is op vele wijzen bewerkt.


Lees ook het interview met Kees Tazelaar tijdens FAQ festival 2017

Sonologie

Sonologie opent een hele nieuwe muziekwereld

Interview met Kees Tazelaar hoofd Instituut Sonologie

Kees Tazelaar is docent aan en hoofd van het Instituut voor Sonologie van het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Als 19-jarige kwam hij in contact met het Instituut voor Sonologie. Een nieuwe wereld ging voor hem open. Er was geen drempel om te beginnen aan een reis door deze elektronische wereld. Sonologie is het experimentele veld waarin elektroakoestische muziek, computermuziek en geluidskunst thuis zijn.

Opening FAQ festival 2017
Donderdag 6 april opende Tazelaar de Jaap Vink Special op het FAQ festival in de Willem Twee Concertzaal voorheen De Toonzaal in Den Bosch. Jaap Vink was de mentor van Kees Tazelaar.

Sonologie
Willem Twee concertzaal

KLANKGAT: Op internet las ik dat het Instituut voor Sonologie niet zozeer bedoeld was voor muziek maar meer gericht op wetenschappelijk onderzoek van het geluid.
KEES TAZELAAR: Nou, nee, daar ben ik het niet mee eens, met die stelling. De kern van de activiteiten bestond uit het maken van elektronische muziek. Maar dat was inderdaad ingebed in een wetenschappelijke context waar in zekere mate onderzoek werd gedaan naar klankstructuren, perceptie, het gebruiken van computers voor het schrijven van instrumentale muziek. Er zat een wetenschappelijke component in maar het artistieke werk stond absoluut voorop.

Hoe wetenschappelijk was Sonologie dan?
Er waren ook wel studenten en stafmedewerkers die zelf niet componeerden en die zich meer richten op die exacte kant van het verhaal. Want als je elektronische muziek niet alleen wil maken maar je wil ook apparatuur ontwikkelen, ideeën ontwikkelen, computerprogramma’s ontwikkelen – en in die tijd was alles nog hoogst experimenteel – dan had je een wetenschappelijke component nodig om die dingen goed te doen. Dat geldt eigenlijk nu nog steeds.

Sonologie
Peter Zinovieff met op cello Lucy Railton

Jaap Vink zei van zichzelf ‘Ik ben geen componist’.
Dat is beetje een houding van Jaap Vink. Hmm, kijk. Ik begrijp Jaap Vink heel goed. Ik wil me absoluut niet vergelijken met hem, maar hem is hetzelfde overkomen wat mij is overkomen. Toen ik als 19-jarige begon, was ik er niet op uit om mij te ontwikkelen als componist, maar ik had een soort gevoel, een handigheid met het omgaan van apparatuur om klanken te maken.

Dat was voor Jaap eigenlijk genoeg en voor mij was het uiteindelijk niet genoeg. Ik wilde wél componist zijn en ben daarom compositie gaan studeren. Dat heeft Jaap allemaal niet gedaan. Sommige van zijn stukken worden door ‘echte componisten’ nu nog steeds zeer gewaardeerd.

Sonologie
uitvoering werk van Jaap Vink oprichter Sonologie

U bent eigenlijk achterstevoren begonnen?
Ja, dat zou je zo kunnen zeggen. Dat vind ik ook het goede van Sonologie, nog steeds eigenlijk. Dat die eenjarige cursus geen enkele drempel heeft. Vroeger was het zo dat als een elektronische studie onderdeel uitmaakte van een compositie afdeling van een conservatorium dan moest je bij de basis beginnen.

En dan is elektronische muziek iets waar je via die hele omweg mogelijk mee in aanraking komt. En bij Sonologie kon je en kan je nog steeds met die elektronische muziek in aanraking komen zonder je eerst dat traditionele pad van muziektheorie, compositie, contrapunt, fuga en noem het allemaal maar op, hoeft af te gaan.

Sonologie is meer waardenvrij?
Ja. Het is niet zo dat wij dat soort zaken niet serieus nemen, maar als je elektronische muziekstudio’s alleen maar openstelt aan mensen die zich via de ‘ernstige muziek’ binnenkomen dan sluit je een hele generatie musici buiten die op een natuurlijke manier met technologie bezig zijn. Dat zou ik heel verschrikkelijk vinden voor de Sonologie

Toen ik begon als 19-jarige speelde ik met bandrecorders en mijn elektrische gitaar. Verder had ik niks. En toch kon ik die cursus doen en ging er een hele wereld voor mij open.
Bij composities voor instrumentale muziek zijn klanken reeds bestaande bouwstenen. Bij sonologie ontwerpen en componeren we het geluid zelf.