jazz | KLANKGAT

apr, 2026

NAUSYQA speelt soms kwetsbaar maar schijn bedriegt
De sax en trompet zijn de stemmen en nemen de rol van verteller op zich

De naam NAUSYQA is geïnspireerd op de animatiefilm Nausicaä of the Valley of the Wind van Hayao Miyazaki. De band bestaat uit muzikanten uit Nederland, Portugal, Italië en Spanje met Miguel Valente op saxofoon, Antonio Moreno op trompet en synthesizer, Jelle Willems op piano, Richard Nacinelli op basgitaar en Pedro Nobre op drums.

NAUSYQA

De band gaat binnenkort haar derde album opnemen en is blijkbaar in een hele productieve flow. Pianist Jelle Willems vertelt daarover:

“We zijn nu bezig met een derde plaat. Over die derde plaat is nog niet veel bekend, maar het idee is dat we dan gaan werken met gastmuzikanten. We wilden eigenlijk geen derde plaat maken, omdat de twee eerste albums zo kort na elkaar uitkwamen. We dachten, laten we vooral de tijd nemen.
Maar elke woensdagochtend, sinds de zomer, spraken we af om muziek te schrijven en te maken. We kwamen na een paar maanden achter dat we zoveel nieuw materiaal hadden, dat we dachten: we nemen een nieuw album op en waarom ook niet?”

Miguel Valente

Antonio Moreno

Jelle Willems

Richard Nacinelli

Pedro Nobre

NAUSYQA opent met TEXTURES-TRAP, een nieuw nummer want het staat niet vermeld op de twee albums NAUSYQA en PUNQ. De nummers DOLDRUMS, SEX SONG, VERDIGRIS en HEADBANGER zijn ook nieuw en zo krijgt het publiek in de Clubzaal van de Verkadefabriek de nodige primeurs. De reacties op al dat nieuws zijn zeer enthousiast.

De muziek van NAUSYQA voelt vooral aan als de soundtrack van een film die zich in een grote, drukke stad afspeelt. Het ene moment is het heel rustig en dromerig, het volgende moment barst het los met veel energie en kracht. Dat dromerige wordt het fraaist bereikt als saxofonist Miguel Valente het publiek vraagt om mee te doen door zacht aaah te fluisteren alsof je langzaam in- en uitademt.

Soms is het synthpop uit de jaren 70 en 80, dan weer harde bebop (sax) dan weer symfonische ambient zoals van The Orb om weer over te gaan in melodische harmonieën. NAUSYQA is daarom een echte band van deze tijd, mondiaal gericht en ontvankelijk voor allerlei invloeden en stromingen.

Op dit moment toert de band door de Baltische staat Litouwen en gaat daar op masterclass bij een muziekacademie.

Setlist: TEXTURES-TRAP, QUTE QARS, TWO WEEQS, DOLDRUMS, PARTNER, SEX SONG, VERDIGRIS, RED SUN, VOYAGER, VALIANT

apr, 2026

Speciale Tumult! met De Beren Gieren ft Berlinde Deman
De typische humor van de band blijft aanwezig in titels zoals Callgirl by Kaarslicht en Fruitschaal

De Beren Gieren presenteren deze avond in de Toonzaal hun onlangs uitgebrachte album Fuzzy Bears dat werd opgenomen in de Willem Twee Studios. Die studio’s staan bekend om hun collectie vintage analoge apparatuur, wat de volle klank van het album verklaart. Invloeden van vroege pioniers als Kraftwerk, Klaus Schulze en ambient-artiesten als Brian Eno en Hiroshi Yoshimura zijn duidelijk hoorbaar.

Tumult! is een initiatief waarbij Willem Twee Studio’s + Jazz en Geïmproviseerde muziek de koppen bij elkaar steken om het publiek te verrassen met grensverleggende en vernieuwende ervaringen. Deze speciale editie is een samenwerking met Jazz PULS van de Verkadefabriek.

De Beren Gieren

De Beren Gieren is een Belgisch-Nederlands elektroakoestisch jazztrio dat in 2009 werd opgericht in Gent. Het trio staat bekend om hun “post-contemporaine” geluid waarin minimalisme, improvisatie en energie samenkomen (bron: Wikipedia).

De Beren Gieren zijn Fulco Ottervanger op piano en synths, Lieven Van Pée op bas en keyboards en Simon Segers op drums. In tegenstelling tot hun laatste album dat volledig elektronisch – analoog en niet digitaal – is opgenomen, staan nu ook akoestische instrumenten opgesteld op het podium zoals de Steinway vleugel van de Toonzaal.

Fulco Ottervanger

Lieven Van Pée

Simon Segers

Met I’ll Explain Later wordt de avond geopend in een nagenoeg uitverkocht huis. Het is een doordachte mix van aaneen gesloten filmische soundscapes. The Happy Are Being Born is een fijne knipoog naar het Duitse Kraftwerk uit hun Autobahn-periode. Publak is hét perfecte nummer om ’s nachts met 160 km/u over de Duitse autobanen te rijden. Live klinken de nummers voller dan op het album. Ritme voert de boventoon bij The Entrance. Callgirl by Kaarslicht zou een perfecte track zijn voor een macabere dansact…

I Likes You is traditioneel van opbouw met een lage BPM en op single uitgebracht. Omgebouwd naar 128BPM zou het een harde techno worden. Mimic komt van het album What Eludes Us (2024) en is opgebouwd in drie spanningsvelden met een puntig en staccato karakter. Ritmisch een erg sterk nummer. River Drommel is daarentegen dromerig van karakter en doet me denken aan High Rising van Sounds from the Ground.

The Houses komt ook van What Eludes Us en is als single uitgebracht. Het is een energieke mix van elektro-jazz en eigenlijk een soort gestripte EDM-track. Soundscape en Innsbruck Discotheque vloeien naadloos in elkaar over, wat zorgt voor een lange, hypnotiserende trip. Heerlijk. De Beren Gieren sluiten gepast af met Fruitschaal dat een soundtrack zou kunnen zijn van een sci-fi film uit de jaren ’70. Als toegift is Levenslied een mooi afscheidsnummer van een wonderlijke avond vol donkere ritmes en luchtige bliepjes

Berlinde Deman

Berlinde Deman uit Gent staat vooral bekend als de enige vrouwelijke jazz-tubiste van België. Ze werkt vaak samen met De Beren Gieren, onder andere tijdens hun album releases en speciale concertavonden zoals nu bij Tumult! in de Willem Twee Toonzaal.

Vanavond speelt ze op de serpent, een zeldzaam, S-vormig houten blaasinstrument uit de 16e eeuw (de voorloper van de tuba). Berlinde is een van de weinige muzikanten die dit grillige instrument integreert in moderne jazz en elektronica.

Met dit instrument, loops en elektronica maakte ze ook haar recente soloalbum ‘Plank 9’ en vanavond geeft ze in twee lange tracks een solo optreden af dat veel inspanning vergt van haar publiek.

Het album Plank 9 (oktober 2025) is het solo-debuut van Berlinde Deman, waarop zij de hoofdrol geeft aan de serpent. Aan het begin van haar optreden en ook later blaast ze alleen kort en krachtig in de serpent. Pas later in het tweede deel komen we er pas achter wat zij zoal kan uitrichten en -halen met dat artefact uit de zestiende eeuw.

dec, 2025

Fuensanta en Aaron Parks tillen covers naar hoog niveau
Authenticiteit levert unieke en poëtische avond over liefde en vrijheid op

Pianist Aaron Parks en zangeres Fuensanta treden voor de tweede keer op als duo in Willem Twee Toonzaal. Hun eerste optreden was in Los Angeles, zei Arjan Timmermans, jazzprogrammeur van Jazz Factory.

Den Bosch mag zich dus gelukkig prijzen wat ook te zien is aan de grote opkomst op deze 5 december. Het duo speelt geen eigen werk maar brengt wederzijdse favoriete nummers.

De nummers zijn covers van bijvoorbeeld David Bowie, Nick Drake, Lucia Fumero, Juan Gabriel e.a. De avond wordt geopend met Letter To Hermoine van Bowie’s tweede album. Het is een ballade geïnspireerd op zijn relatie met Hermione Farthingale, waarover Bowie op dat moment door liefdesverdriet worstelde.

Fuensanta en Aaron Parks

Fuensanta Méndez is een Mexicaanse zangeres (Veracruz), contrabassiste, componiste en multidisciplinair artieste, gevestigd in Amsterdam. Ze staat bekend om haar unieke mix van hedendaagse jazz, electronica en Latijns-Amerikaanse folklore, waarbij poëzie een centrale rol speelt.

Aaron Parks is een Amerikaanse jazzpianist en componist. Zijn lyrische en innovatieve speelstijl worden geroemd. Hij combineert elementen van moderne jazz, indierock, R&B en hiphop.

De samenwerking tussen Aaron Parks en Fuensanta is op een spontane manier tot stand gekomen. Het startte met een onverwacht concert in Los Angeles begin 2023. Vanuit die eerste muzikale ontmoeting, hebben de artiesten het duo-project gedurende meer dan twee jaar langzaam en zorgvuldig ontwikkeld.

Ze trokken zich elke paar maanden een paar dagen terug om samen te werken, nummers uit te proberen, te praten en de thematiek van hun gedeelde repertoire te verkennen. Dat resulteert deze avond in de Toonzaal tot een aantal nummers die de vele aspecten van de liefde en vrijheid bezingen.

Het nummer El Andariego, oorspronkelijk een bolero geschreven door de Mexicaanse componist Álvaro Carrillo, gaat over een rusteloze zwerver die terugkijkt op zijn vroegere liefdes en levensstijl, en uiteindelijk verlangen toont naar rust en vrede.

Canción de cuna para un niño vago (Wiegelied voor een dakloze) is een bekend nummer van de Chileense zanger en songwriter Víctor Jara. Het is een krachtig sociaal commentaar waarin hij de aandacht vestigt op de kwetsbaren in de samenleving.

In het beroemde nummer Asi Fue van de Mexicaanse singer-songwriter Juan Gabriel biedt een persoon zijn excuses aan een voormalige geliefde, omdat hij verliefd is geworden op iemand anders en verdergaat met zijn leven. Het nummer Sólo por Miedo van Pedro Burruezo Navarro en Juan Silvestre Ortega gaat over angst en de kansen die mensen in het leven missen als gevolg van die angst.

Time Has Told Me van de Britse singer-songwriter Nick Drake gaat over liefde, zelfontdekking en de invloed van tijd op het leven en relaties. Canção de Embalar is geschreven door de invloedrijke Portugese singer-songwriter José Afonso aka Zeca Afonso en is een wiegelied. Hij schreef het nummer tijdens het fascistische regime in Portugal.

Fuensanta won het Prinses Christina Jazz Concours 2016 en als ik haar nu hoor zingen hier in de Toonzaal, kan die prijs alleen maar terecht zijn. Alleen de menselijke stem raakt ons het diepst en als zij gebruik maakt van haar loopstation beatbox en Yamaha synthesizer is de magie helemaal compleet. De soepele vingers van Aaron Parks op de vleugel van het huis vervolmaken deze wonderbaarlijke avond.

Na afloop van het concert sprak ik even met Aaron Parks en vroeg of hij en Fuensanta van plan zijn een album uit te brengen. Die zijn er zeker, was zijn antwoord maar het moet nog verder worden uitgewerkt.

Fuensanta betekent Heilige Bron.

nov, 2025

Vloeiende spirituele blues-jazz Tassin-Hermia-Joris
Verkadefabriek en Willem Twee starten nieuwe samenwerking onder de voorlopige titel Jazz Factory

Met het optreden in de Toonzaal van het Belgische trio Tassin-Hermia-Joris starten De Verkadefabriek en Willem Twee de nieuwe samenwerking onder de voorlopige titel Jazz Factory. Dit alles onder de bezielende leiding van jazzprogrammeur Arjan Timmermans. Jaarlijks staan er zo’n 36 concerten op de planning De eerste concerten starten dit najaar en het is aan Tassin-Hermia-Joris om het spits af te bijten.

Tassin-Hermia-Joris

Belgische bands en artiesten hebben bij mij een streepje voor. Een dikke streep, zelfs. Toen ik op de concertwijzer van Willem Twee las dat Tassin-Hermia-Joris op 22 november gepland stonden in De Toonzaal, wist ik dat ik deze set niet wilde missen. Noem het ‘The Belgium Touch’ maar telkens weer weten Belgische musici mij te verrassen. Die touch heeft het karakter van een dwarse puber.

“Het is zoet anarchisme,” zei drummer Chris Joris. “Wij Belgen hebben niet veel te vertellen en als we ons dan uitspreken, doen we dat zacht.” Het is wel een typisch Belgisch kenmerk dat vaak tot verrassende resultaten en wendingen leidt. Iets wat de geluidsman van Willem Twee volmondig beaamde.

Het debuutalbum van het trio Midnight Sun verscheen in december 2024 bij IGLOO Records en werd gevolgd door een tour. Saxofonist Manuel Hermia vertelde dat het album is gemaakt als een lichtpunt in deze donkere tijden van vele gewapende conflicten (130 volgens het Rode Kruis, red.) die nu woeden. Van het album speelden ze onder andere Dissolution wat zowel ontbinding, verval, beëindiging kan betekenen. Het titelnummer Midnight Sun is een ‘voorzichtig’ nummer, ingehouden en inderdaad een lichtpunt(je).

Gitarist Julien Tassin is de schrijver/componist van het drietal. Zijn muziek staat bekend om het vermengen van blues met andere genres zoals jazz, rock, en Afrikaanse invloeden, waarbij blues een belangrijk onderdeel vormt. Titels als Le Blues (2018) en Blues For Nina Simone van het album Wild Around (2024) spreken boekdelen. Deze avond speelt hij een bluesnummer – waarvan de naam mij is ontschoten – dat een van de hoogtepunten is van deze avond.

Het trio mixt graag hedendaagse blues met jazz en Afrikaanse invloeden. Hun samenspel van gitaar, saxofoon en percussie zorgt voor een eigenzinnige muzikale ervaring. Dan heel aards en dan weer zweven in de ijle sferen van de spiritualiteit.

berimbau

mbira

Manuel Hermia

Twee andere hoogtepunten zijn een tweetal naamloze nummers met duidelijk Afrikaanse roots en invloeden. Belangrijke onderdelen van die nummers zijn de Afrikaans-Braziliaanse instrumenten mbira of kalimba en de berimbau die door drummer Chris Joris worden bespeeld. De eenvoud van zowel de nummers als de instrumenten verdiepen de intensiteit van de muziek. De reactie van het publiek was dan ook heel enthousiast.

Na meer dan een uur spelen kwam de set van Tassin-Hermia-Joris tot een einde en kan de nieuwe samenwerking Willem Twee/Verkadefabriek zich geen betere start wensen dan deze sympathieke Belgische musici.

De Verkadefabriek en Willem Twee streven ernaar uit te groeien tot jazzpodia met landelijke uitstraling. Jaarlijks staan er zo’n 36 concerten op de planning – van kleinschalige optredens tot avontuurlijke avonden – verdeeld over de vier zalen die beide podia rijk zijn, met ieder een unieke sfeer en akoestiek. De eerste concerten -onder de voorlopige titel Jazz Factory- gaan in het najaar 2025 van start.

aug, 2025

Convoi Exceptional knalt er van meet af aan in
Op Theaterfestival Boulevard is op de eerste dag geen betere afsluiting dan deze voormalige straatband

Of het nou hot jazz, rock, funk, afro of house is, Convoi Exceptional maalt er niet om als het maar dansbaar is. De rest is bijzaak. Behalve improviseren want dat doen ze maar al te graag. Een liveshow vol stevige beats, krachtige saxofoon en markante keyboard tunes. Dance, dance, dance.

Convoi Exceptional

Deze van oorsprong Rotterdamse band – maar tegenwoordig merendeels uitgewaaierd over het land – begon 20 jaar geleden als een straatband. Er zijn de nodige wisselingen geweest in de samenstelling, maar de band is inmiddels al dertien jaar geklonken in de huidige bezetting.

Ze weten wat ze aan elkaar hebben en voelen feilloos aan hoe ze moeten inspelen als een van hen inzet met een beat, baslijn of een tune op de toetsen. Het daarna oppakken staat altijd in dienst van de dansbaarheid.

Ruben Bolsius

Dick Ronteltap

Jesse den Dulk

Job den Dulk

Barre Verkerke

De bandleden kennen ook totaal geen enkele schroom hoe ze het publiek benaderen. Het ontbreken daarvan zit ‘m in de roots als straatband. Op straat is er geen podium, geen afstand, als muzikant sta je pal voor de mensen, is er direct contact.

Convoi Exceptional wéét hoe het een feestje moet bouwen en het publiek op de Parade voelt dat intuïtief aan, heeft er zin in. Van meet af aan wordt er gedanst. Geen ‘dooie’ halve maan voor het podium maar meteen volle bak. De eerste vif, zes nummers is het volop dance met zowaar een deep house erbij, ingezet door Barre Verkerke op de keyboards.

Vooral percussionist Ruben Bolsius op zijn djembé en andere percussies stuwt het enthousiasme voortdurend op. Zijn energie lijkt tomeloos maar ook Dick Ronteltap laat zich gelden met rauwe saxofoon- of klarinetlijnen. Jesse den Dulk onderbouwt het geheel met pulserende bas beats.

Er is even een moment van schijnbare rust als Dick met zijn saxofoon het publiek in wandelt en daar zittend een heerlijke solo weggeeft, terwijl Jesse lichtjes plukt aan de bassnaren. Ruben roept wat door de microfoon. Als Dick weer opstaat en flink uithaalt op zijn sax, juicht het publiek en wordt het feest weer opgepakt.

Intussen is het al middernacht en lijkt de band niet van plan om te stoppen. Jesse geeft een klassieke funky intro weg en ook dit genre valt in goede aarde. Convoi Exceptional kan wel uren doorspelen, maar rond halfeen moeten ze er toch een einde aan brijen. Een geweldig begin van het onderdeel gratis concerten van Theaterfestival Boulevard.

Bandleden
Sax – Dick Ronteltap
Djembe – Ruben Bolsius
Toetsen – Barre Verkerke
Bass – Jesse den Dulk
Drums – Job den Dulk

jun, 2025

Warm contact Dee Dee Bridgewater met haar publiek
Drievoudig winnares Grammies en Tony Winner voorvechter vrouwenrechten

De 75-jarige Dee Dee Bridgewater waarschuwt in haar inleiding dat het vanavond om serieuze zaken zal gaan. Met de spanningen in de wereld geen love songs in haar show. People Make The World Go Round en ze belooft dat ze dat ‘oranje mannetje’ niet bij naam zal noemen.

Dee Dee Bridgewater

Absolute headliner van Jazz in Duketown 2025 is de Amerikaanse zangeres Dee Dee Bridgewater, staat op de website van Jazz in Duketown en dat kan ik alleen maar onderschrijven. Zij en haar drie bandleden spelen zondagavond om 19:45 op de Markt maar de soundcheck loopt niet gesmeerd. Het wachten wordt echter ruimschoots beloond.

Dee Dee Bridgewater wordt begeleid door Carmen Staff op piano, Rosa Brunello op bas en Shirazette Tinnin op drums. Alle drie top muzikanten die veel ruimte krijgen. Vooral Brunello maakt indruk op zowel elektronische basgitaar als contrabas.

Carmen Staff

Rosa Brunello

Shirazette Tinnin

Dee Dee deelt haar zorgen over de toestand in de wereld met haar publiek. Ze maakt zich sterk om de rechten van vrouwen steviger te verankeren. We Exist! is het credo van haar optreden. Dat ze het niet eens met het beleid van de huidige Amerikaanse president steekt ze niet onder stoelen en banken. Ze belooft dat ‘oranje mannetje’ niet bij zijn naam te noemen. Het nummer Alabama Goddam! is illustratief voor haar emoties en activisme.

De uiterlijke verzorging van Dee Dee Bridgewater is zonder te overdrijven imponerend. Haar glimmende kale hoofd, zilverkleurige outfit en oorbellen, dito naaldhakken en zwarte bril dragen er toe bij dat je als toeschouwer beseft dat je een heel bijzondere act meemaakt. Zij is echt wel dé absolute headliner van deze Jazz in Duketown editie. En dan heb ik het nog niet eens over haar prachtige en krachtige stem.

Ondanks dat Dee Dee aankondigde geen love songs te zingen, komt ze met een cover van And It’s Supposed To Be Love van Abbey Lincoln. Het is echter geen huis-tuin-keuken liefdeslied maar beschrijft een relatie die deceptie, pijn en onzekerheid oproept, in tegenstelling tot de verwachtingen van een romantische liefde.

Tussen de nummers door houdt de zangeres warm contact met haar publiek. Zo zegt ze de officiële plaatsnaam van Den Bosch niet uit te kunnen spreken. De apostrof en het streepje tussen de plaatsnaam is een brug te ver voor een buitenlandse tong. Ze vindt Den Bosch een mooie stad en prijst plagend haar inwoners om hun algemene kennis. You people of Den Bosch, you know it all.

Het is tijd voor wat luchtigheid, zegt Dee Dee en dat giet ze vorm in een medley. Ze begint met de klassieker Feeling Good van de Engelse componisten Anthony Newley en Leslie Bricusse. Het nummer is al talloze keren gecoverd door onder meer Nina Simone, de band Traffic en Michael Bublé. Het is een lied van hoop binnen de context van dit optreden. De tweede song is I Feel Good van James Brown en dat nummer hoeft verder geen commentaar.

Dan weer een wending naar het activisme van deze We Exist! tour met de protestsong Compared To What van Gene McDaniels die hij in 1969 voor Roberta Flack schreef en daarna veelvuldig werd gecoverd. Het nummer gaat over de sociale mythe van gelijkheid en armoede in de Amerikaanse samenleving. Me dunkt, een zeer activistisch nummer.

Het concert nadert zijn einde en donkere wolken komen dreigend naderbij. Op het moment dat de laatste muzieknoot weg ijlt, maakt een korte maar heftige regenbui striemend een einde aan een optreden dat ik niet snel zal vergeten. Dee Dee Bridgewater is een zangeres met een enorm stembereik en uitstraling van oprechte betrokkenheid.

sep, 2024

This Is Water tour Ben van Gelder en Reinier Baas
Een scala aan genres passeren de revue van modern jazz tot aan Braziliaanse bossanova

Het album This Is Water van Ben van Gelder en Reinier Baas is 13 september gelanceerd en nu al op vrijdag 20 september staat dit duo op het podium van de Willem Twee Toonzaal. Ben natuurlijk op sax en Reinier op elektrische gitaar. De tour zetten ze door op diverse podia en festivals in Nederland, Duitsland, België, Zwitserland, Frankrijk en Italië.

This Is Water

In zijn geheel ademt de muziek een zomerse sfeer uit met ver aan de horizon een lichte dreiging op komst die ook zomaar kan overwaaien. Er passeren vele genres de revue. Van free tot klassieke jazz met nu en dan een korte escapade naar bebop tot aan zwoele Braziliaanse bossanova. Met die bossanova verschijnt heel even het beeld van dat meisje van Ipanema dat flaneert op de boulevard van Rio de Janeiro.

Het is een bescheiden opkomst in de Toonzaal maar alle aanwezigen zijn duidelijk liefhebbers van geavanceerde muziek. Het maakt deze twee musici die al vijftien jaar samenwerken, eigenlijk ook niet zo veel uit. Het schijnt dat de Toonzaal één hun favoriete concertzalen is. Mazzel voor Den Bosch, toch?

Want het is werkelijk top wat voorgeschoteld wordt. Twee briljante muzikanten die volledig op elkaar zijn ingespeeld en met het nieuwe album This Is Water hoogstaand werk hebben afgeleverd.

En live maken ze het ook helemaal waar ondanks dat pianist Corey Smythe, drummer Jeff Ballard en anderen die op enkele nummers meespelen, deze avond ontbreken.

Ben van Gelder

Reinier Baas

Van Ben van Gelder wist ik al wat ik zou kunnen verwachten, het spel van Reinier Baas daarentegen is mij onbekend. Wat die man allemaal uit zijn gitaar haalt, is ongelooflijk.

Met de wah wah-pedaal haalt ie ongekende geluiden uit zijn instrument. Maar nu in deze combi is ook het spel van Ben anders, gestroomlijnder, melodisch(er), minder bop wat meer klassieke jazz.

Van het nieuwe album speelt het tweetal onder meer het titelnummer This Is Water, Freeze, Recess, Fan Fiction, Skull-Sized Kingdoms II en de onverwachte toegift is een cover van een nummer van Mischa Mengelberg.

This Is Water – Ben van Gelder en Reinier Baas (2024)

feb, 2024

Sanem Kalfa, Mola Sylla en Ben van Gelder gaan solo
Drie markante jazzmuzikanten uit Nederland met een internationale carrière bij PRESENT

Sanem Kalfa, Mola Sylla en Ben van Gelder zijn de drie solisten die voor deze avond staan geprogrammeerd in de voormalige synagoge van Willem Twee Toonzaal. Sacraler kan je het niet krijgen.

Dat gaat vooral op voor de twee eerste acts, die van de Turkse zangeres Sanem Kalfa en de Senegalese muzikant Mola Sylla. Ben van Gelder zorgt aan het eind van zijn solo voor een verrassing.

PRESENT Sound Now Passing

Programmeur Tim Sprangers heeft er schijnbaar een handje van om solo events te organiseren. Op het recente PRESENT festival stonden wel liefst elf solisten op de timetable. Op deze PRESENT Sound Now Passing avond krijgen we drie solo’s voorgeschoteld.

Vanavond staan er drie vooraanstaande en talentvolle muzikanten uit de jazz- en geïmproviseerde muziek op het mooie podium van de Toonzaal. Ze kennen de klappen van de zweep, nemen een bulk aan ervaring mee op zowel nationaal als internationaal vlak.

Sanem Kalfa

Sanem Kalfa heeft een shirt met korte mouwen aan, een wijde broek, daaronder sandalen met hoge hakken, alles geheel in smetteloos wit. Sanem heeft werk gemaakt van haar outfit.

Ze schrijdt het podium op en pakt een koord met belletjes op. Het getinkel van die belletjes begeleidt ze met ingehouden zoemend gezang, bijna geneurie. De opening van een ceremonie? Het past bij de entourage. Op het podium staat een cello en op de vloer liggen een akoestische gitaar en een loopstation klaar voor gebruik.

Maar het is vooral voor haar zang waar de mensen voor komen. En die is fenomenaal en soms buitenaards of beter bovenaards. Ze vlijt, fleemt, krast en krijst en begeleidt zichzelf met ingezongen loops. Sanem Kalfa kan alles met haar stem.

Mola Sylla

Na de korte break in het programma zit Mola Sylla, een Senegalese muzikant, op een stoel te wachten op de soundcheck. Op een lage tafel liggen Afrikaanse instrumenten tentoongespreid zoals de mbira, kongoma, xalam en kalimba. Mola is een zanger en bespeelt traditionele Afrikaanse instrumenten die hij zelf maakt.

Ook Mola begint met een koord waaraan een klein voorwerp is bevestigd, een soort ‘zoemsteen’. Hij slingert het koord in het rond en een krachtig gezoem vult de hele zaal. Hij gaat zitten en pakt telkens een ander instrument van die lage tafel.

Sylla zingt in het Senegalees en dat is niet te volgen. Maar onmiskenbaar is een aantal van zijn liedjes terug te voeren naar de blues, de onvervalste blues van de Mississippi delta.

Sylla vertelt een verhaal dat hij zijn oma bezoekt ver in het binnenland van Senegal aan de grens met Mali. De goudwinning heeft daar de natuur aangetast, vooral het water. Mens en dier lijden er zwaar onder. Hij maakt zich daar boos over. Genoeg stof voor de blues.

Ben van Gelder

Saxofonist Ben van Gelder is een bekende en heeft de afgelopen maanden hier in de Toonzaal opgetreden, onder meer met November Music 2023. Waren de twee voorafgaande solo’s verrassend in aanbod, bij Ben is er het feest van de herkenning. Niemand is zo snel op de sax als hij. Het zijn bijna allemaal korte stukjes, free jazz, beetje bop.

Dan stapt hij aan het eind van zijn show van het podium en loopt de zaal in terwijl hij doorspeelt. De akoestiek in de Toonzaal is fantastisch. Ben loopt de trap op naar het balkon en speelt daar nog een tijdje door. Dan klinken de tonen van het orgel dat vast op het balkon staat opgesteld. Prachtiger kan je een act op saxofoon niet beëindigen.

Sanem Kalfa – REFLEX Miraculous Layers (2023)

Mola Sylla – Mansour

Ben van Gelder – Manifold (2023)

dec, 2023

Tin Men and the Telephone spelen ‘It’s About Time’
Tijd en muzikaal vakmanschap bepalen vanavond alles in Willem Twee Toonzaal

Het concert van Tin Men and the Telephone vindt plaats in de Toonzaal. Tot mijn schande moet ik bekennen dat ik, buiten carnaval, hier tot nu nog geen voet binnen heb gezet. Dit terwijl de Toonzaal geroemd wordt om haar programmering en voortreffelijke akoestiek. Maar ja, jazz hè… (knipoog).

Tin Men and the Telephone

In het kader van horizonverbreding binnen KLANKGAT, ben ik uitgenodigd om met onze hoofdredacteur een jazzoptreden te bezoeken. Niet een genre waar ik veel ervaring mee heb, los van toentertijd wat coronasessies en een bezoek aan het jaarlijkse Jazz In Duketown.

Het merendeel van de stoelen in de zaal is bezet als het trio het podium opkomt. Tin Men and the Telephone bestaat uit een drummer, bassist en een pianist. Het hele optreden is instrumentaal, afgezien van soundbites die met sommige stukken meelopen.

Achter de muzikanten hangen drie langwerpige beeldschermen, die de pianist tijdens het spelen bedient, en waarop teksten, golfinstructies, en opnamen van het optreden van vanavond te zien zijn.

Met die opnamen wordt gespeeld, door ze versneld af te spelen, of achteruit, en zo basis vormen voor een aantal stukken. Alle stukken, en de daarbij horende beelden, zijn gebaseerd op tijd. Een belangrijk aspect van het leven, en niet in het minste van muziek. Timing kan een muziekstuk maken of breken. Maar daarover geen zorgen bij ‘The Tin Men… ’.

Het trio vult elkaar naadloos aan. Uit de piano klinken klanken die de ene keer wat meer klassiek georiënteerd zijn, een andere keer meer bluesy. De elektronica die ingezet wordt voelt niet geforceerd. Beeld en extra geluid, buiten dat van de muzikanten, trekken dit optreden naar een nog hoger, vollediger plan.

Drums en bas krijgen alle ruimte om gaandeweg een stuk een eigen pad te volgen, en zo gedrieën op bijna magische wijze, tot een coherent geheel te komen. Zo elkaar in vrijheid opzoeken en weer vinden vereist
muzikaal vakmanschap.

Het optreden blijft luchtig door het grappig te houden. Ongeveer halverwege kondigt het middelste beeldscherm een zeven minuten bassolo aan, waarbij de twee andere muzikanten het podium verlaten. Een bassolo overigens, die op me overkwam alsof ik als jongetje naar een oom luister die een verhaal vertelt. In woorden die je nog niet kent, maar door de toon vriendelijk en vertrouwd voelt.

Luchtig, maar met een boodschap, is de tijdreis die begint bij de big bang, en langs dinosaurussen en ‘early civilisations’ leidt naar G. Wilders die ‘Nederland bedankt’. The end of civilisation zoals duidelijk in beeld staat? De tijd zal het leren.

Tin Men and the Telephone: World Domination Part One: Furie (2018)

nov, 2023

Ben van Gelder pakkende thematieken Manifold
De veelkleurige schoonheid van perfect samenspel en de spirituele fascinatie voor het orgel

De Nederlandse altsaxofonist Ben van Gelder speelt zaterdag 11 november het stuk Manifold in de sfeervolle en voormalige synagoge De Toonzaal op het November Music festival 2023. Dat een bepaald jazz idioom, een jazzzangeres, en een pijporgel samen zo enorm mooi kunnen zijn (je kan nu eenmaal geen kerkorgel in een synagoge hebben toch?).

Ben van Gelder – Manifold

Het nieuwe album Manifold is speciaal gecomponeerd om de interactie tussen pijporgel en een meer traditionele jazz bezetting van blazers en percussie te verkennen. Het kleine orgeltje van de Toonzaal was hier met zijn mooie fluittonen en diepe rommelende bassen perfect geschikt voor.

Ook de creatieve manier van spelen (het laten wegsterven van tonen en de klankeffecten die optraden door niet traditionele toetscombinaties aan te slaan) maakten dit stuk tot een feest van klankkleuren. Overigens kan je maar weinig terugvinden over het orgel in de Toonzaal: misschien een tip voor Willem Twee om hier eens wat meer aandacht aan te besteden.

Het Manifold concert begon met allemaal gebroken drieklanken (akkoorden waarvan je de afzonderlijke tonen niet tegelijk maar snel achter elkaar speelt) op het orgel die vlot voorbijkwamen, en daarna zette de prachtig zuivere stem van Fuensanta Méndez, de trompet en de sax in. In de stijl van de muziek was ze ook gekleed, een subtiel half doorzichtige jurk met rode en zwarte tinten, in combinatie met stoere laarzen op dikke zolen. Haar stem deed bijna instrumentachtig aan, waardoor prachtige samenklanken ontstonden.

Ze deed me enigszins denken aan het stemgeluid van Gayle Moran uit haar glorietijd bij Return to Forever. Vanaf toen was het een groot lang feest van geconcentreerd samenspel, waarbij de afzonderlijke spelers volkomen egoloos bijdroegen aan het geheel en toch op zijn tijd hun individuele bijdragen konden geven.

Ook een beetje humor ontbrak niet, het gebeurt je niet elke dag dat je een basklarinet eendengekwaak-achtige geluiden hoort maken. Los daarvan waren de thematieken pakkend, en het zich voortdurend ontwikkelende klankspel meeslepend. Daarbij ook een mooie rol voor al het subtiele percussiewerk, die echt ook als een instrument meespeelde en niet zozeer als ritmesectie.

Als je een indruk wilt hebben van de klank van het orgel zou je een keer naar The Fog van Kate Bush kunnen luisteren. Ik heb eigenlijk maar één punt van het kritiek: het was echt veeeeel te kort. Een uur Manifold was voorbij voor ik het wist.

Fotografie: Jostijn Ligtvoet
Coverfoto: Jostijn Ligtvoet