anderhalve meter

Mini concerten in de anderhalve meter-samenleving

Lockdown en corona maatregelen worden voorzichtig weg gepeld zoals bij een gevaarlijk explosief

Zo’n anderhalve meter zijn we van elkaar verwijderd in de anderhalve meter-samenleving. Ver genoeg om virusdruppels tussen onze voeten te doen belanden. Alleen, hoe doen we dat straks bij concerten als die weer mogen plaatsvinden? Misschien houd jij je wel aan die anderhalve meter, maar doen anderen dat ook?

Bossche Band Battle

anderhalve meter-samenleving
Frans de Visser – Bossche Band Battle 2018

Frans de Visser van Studio Cube en organisator van de Bossche Band Battle (BBB) bracht deze week het bericht uit dat er in 2020 geen battle zal plaatsvinden. In 2021 gaat een ‘spetterende editie’ van start. Het komt niet echt als een verrassing, dit nieuws. Maar het drukt je maar eens weer op de consequenties van de anderhalve meter-samenleving.

anderhalve meter-samenleving
Clittenband BBB 2018

Frans zag de bui al hangen en koos eieren voor zijn geld. Anderhalve meter van elkaar staan in de Bossche podia. Hoeveel mensen kunnen die zalen behappen? Te weinig gezien de grootte van de meeste podia, met uitzondering van de Grote Zaal van Willem Twee poppodium waar de finale van de BBB plaatsvindt. Te weinig volk om een goede sfeer in voorrondes van de Bossche Band battle te krijgen, lijkt mij.

Festivalloze zomer 

Deze diashow vereist JavaScript.

Evenementen zijn tot 1 september verboden. Voor de situatie in Den Bosch betekent dat geen Jazz in Duketown, geen Theaterfestival Boulevard, geen Effect festival. 2020 kan sowieso voor de evenementenbranche als verloren beschouwd worden.

anderhalve meter
Popronde 2017 Bonte Palet

Als alles loopt zoals we dat onszelf toewensen dan zou het kunnen zijn dat de podia hun deuren in september weer kunnen openen met inachtneming van die anderhalve meter. De eerste grote uitdaging c.q. test wordt Popronde dat op vrijdag 9 oktober Den Bosch aandoet. Het rondtrekkend muziekfestival heeft dan al zes andere steden zoals Nijmegen en Groningen aangedaan.

Daar zal alvast lering uit getrokken worden, maar ik zie niet in hoe de organisatie kleine locaties wil betrekken in de programmering als zinvolle podia. De foto’s spreken voor zich. En dan komt nog het November Music festival dat van 5 tot en met 15 november staat gepland. En niet vergeten, het 54ste International Vocal Competition ‘s-Hertogenbosch dat van 28 november tot 6 december duurt.

anderhalve meter
Popronde 2018 Bonte Palet

Het stemt allemaal tot nadenken, hoe die anderhalve meter-samenleving in te vullen. Het wachten is op een verlossend vaccin. Misschien moeten we ons tevreden stellen met mini concerten, unplugged, akoestisch. Uitgaan en de duimstok hanteren gaan niet samen.

De Baby Boomers zijn in ieder geval de pineut. Zij horen tot de risicogroep. Die generatie gaat concerten mijden ondanks de forever young lijfspreuk.

Interessant artikel over de anderhalve meter-samenleving.

Experimenteerdrift voor liefhebbers bij November Music

Jazz in de blender bij Benjamin Herman's Bughouse en Secret Chiefs 3

Elk jaar op een redelijk vanzelfsprekend moment strijkt November Music neer in Den Bosch, een festival “waarbij makers en componisten putten uit hedendaags gecomponeerde muziek, jazz, new world music, muziektheater, visual music, electronics & soundscapes en geluidsinstallaties.” Meestal neem ik dat soort claims net zo serieus als mensen die, gevraagd naar hun favoriete muziek, zeggen dat ze “overal wel naar luisteren.” Zo breed dat het veilig wordt. Maar op het dubbelconcert van Benjamin Herman’s Bughouse en Secret Chiefs 3 was de brede claim juist erg goed toepasbaar. En het was allesbehalve veilig.

Deze diashow vereist JavaScript.

Benjamin Herman’s Bughouse begint gelijk met het voet op het gaspedaal en haalt die er gedurende het concert niet meer vanaf. Het is punkjazz, met drums in de hoogste versnelling, stevige bas, een gitaar die af en toe als een opgevoerde saxofoon klinkt en de saxofoon als leidende melodie. Onwillekeurig doemen er bij elke saxofoon solo filmbeelden van een achtervolging door de oude stad van Caïro in me op. Ik kan me niet eens herinneren uit welke film, maar die sfeer roept het dus op. Het is wel een achtervolging van een uur lang: zoals gezegd houdt de band het gaspedaal constant ingedrukt, en dat is best pittig als je niet aan punkjazz gewend bent. Hier en daar een rustmomentje was niet ongewenst geweest.

Deze diashow vereist JavaScript.

De New Yorkse band Secret Chiefs 3 weet dat soort momenten wel heel goed in te lassen, om dan opeens weer een muur van geluid het publiek in te blazen. De muzikale stijlen zijn even afwisselend als het tempo: van metal en surfrock naar Afrikaanse ritmes en Arabische melodieën, met jazz als basis. Die jazz merk je vooral op in de benadering, in de tempowisselingen, improvisatie, experimenteerdrift en complexiteit. In het geluid zijn de eerdergenoemde stijlen belangrijker, waarin vooral de viool erg belangrijk is voor de sfeer.

Secret Chiefs 3
Secret Chiefs 3

En dan moet ik eerlijk bekennen: eigenlijk houd ik helemaal niet zo van zulke complexe muziek. Telkens als ik de melodieën heb ontrafeld en een beetje in het ritme kom, slaat de muziek weer compleet om en kan ik weer opnieuw beginnen. Dat zegt trouwens alles over mijn smaak en niks over de bands van dienst. Maar ja, dan denk ik weer aan de claims van November Music die ik zo terloops heb gelezen. En kan ik niet anders dan concluderen dat Herman Benjamin’s Bughouse en Secret Chief 3 die toch wel erg waarmaken. Had ik hem maar serieus moeten nemen.


Foto’s: Johan van Bommel en Sandra Leijtens
Met dank aan Willem Twee poppodium en November Music

JJumalatteret en Holy Visions

Jumalatteret en Holy Visions John Zorn marathon

Sacraal Fins epos en Middeleeuwse mystiek in Grote Kerk

Met de gezangen Jumalatteret en Holy Visions neemt componist John Zorn ons bij de hand om de sacrale gebieden te betreden van het hogere, het spirituele. Zorn maakt voor dat doel gebruik van vrouwenstemmen, omdat die de ijle hoogten kunnen bereiken waar goden leven en geesten ronddwalen.

Jumalatteret en Holy Visions in de Grote Kerk

Er zijn van die momenten dat alles klopt. Momenten die nooit lang duren, misschien enkele seconden slechts, waarin een staat van perfectie wordt bereikt. Soms, heel soms – once in a lifetime – duurt zo’n perfecte staat langer en dat kan alleen via muziek worden bereikt. Dat doet zich het geval bij het stuk Jumalatteret van John Zorn gezongen door de Canadese sopraan Barbara Hannigan. Zij komt speciaal naar het November Music festival voor de John Zorn marathon. En dat is een godsgeschenk, letterlijk en figuurlijk want de locatie is goed gekozen, namelijk de Grote Kerk van de protestantse geloofsgemeenschap van Den Bosch. Het sobere en bijna Scandinavisch strak aandoende interieur past helemaal bij de twee door Zorn geschreven vocale werken Jumalatteret en Holy Visions.

Jumalatteret en Holy Visions
Grote Kerk

Barbara Hannigan

Jumalatteret – of in het Fins Jumalatteretin – is een liedcyclus waarin de godenwereld wordt bezongen zoals die is vastgelegd in het Finse nationale epos, de Kalevala. Een collectie mystieke teksten die mondeling is doorgegeven en in 1835 is opgetekend. November Music 2018 heeft de Nederlandse première. De Grote Kerk is bomvol, het concert is geheel uitverkocht. Bij binnenkomst valt je oog meteen op het grote witte kruis gesneden uit een metaalgrijs vlak. Althans zo lijkt het. Een zacht geroezemoes klinkt door de kerk waar nog steeds diensten worden gehouden. Spanning op wat komen gaat, is duidelijk voelbaar.

Jumalatteret en Holy Visions
Repetitie van Stephen Gosling en Barbara Hannigan

De opkomst van Barbara Hannigan en haar begeleider de pianist Stephen Gosling is nogal plots. Barbara is gehuld in een zwarte jurk en als ik het goed zie, gaat zij blootsvoets haar optreden doen. Een kort en zacht welkomstapplaus is hun deel. Alles is goed voorbereid. Gosling gaat spelen en Barbara zet kort daarna in. En wat zij laat horen, bereikt meteen die staat van perfectie die het hele concert aanhoudt. Wat een stem. Ze wordt geroemd om haar vocale veelzijdigheid en theatrale reikwijdte en nu kan ik daar ook getuige van zijn.

Hoge klanken vol draaiingen die het lied zingen van een onbekende epos in een vervreemdende taal. Is het wel een taal en zijn het geen bezweringen van een of ander orakel? Barbara Hannigan zingt zeven stukken. Het zijn alle zeven prachtig uitgevoerde vocalen, helemaal op maat gemaakt voor haar stem. Met die stem kan zij beelden oproepen van een wereld die reeds lang geleden is verdwenen. Pas na het laatste stuk ontvangt Barbara Hannigan het applaus en bravo’s die ze verdient en eindigt zo een staat van perfectie. Waren we in Italië dan zou het publiek zeker om een toegift hebben gevraagd. Het is jammer dat dat niet het geval is.

Holy Visions

Jumalatteret en Holy Visions
Holy Visions met Sarah Brailey, Elizabeth Bates, Eliza Bagg, Rachel Calloway en Kirsten Sollek

Na een korte pauze – het publiek wordt gevraagd om te blijven zitten – is het tijd om te luisteren naar het tweede stuk van de avond, The Holy Visions, composities van de Middeleeuwse mystica Hildegard von Bingen. Het is een a capella die door vijf vrouwen wordt uitgevoerd, te weten Sarah Brailey, Elizabeth Bates, Eliza Bagg, Rachel Calloway en Kirsten Sollek. Hier en daar is het minimalisme van Philip Glass duidelijk aanwezig. Het zo kenmerkend repetitieve van Glass versterkt het meditatieve karakter van deze heilige visioenen. Het is complex en tegelijkertijd eenvoudig, abstract en volop beeldtaal, zinnenprikkelend en helder als glas(!). Met het gerinkel van belletjes wordt op subtiele wijze toch nog een soort van eredienst uitgevoerd. Het is erg lang geleden dat ik zulke geluiden heb gehoord. Ook dit concert duurt een klein half uur en dat is genoeg om de spanningsboog vast te houden. En het is tijd voor John Zorn om zich snel te spoeden naar het volgende deel van zijn marathon.


Foto Barbara Hannigan door Marco Borggreve

Van experiment tot gecontroleerde chaos

November Music PLUG 2018 in Het Kruithuis

Op zaterdagavond 3 november staan er in verband met November Music drie spannende optredens op het programma in Het Kruithuis. Zo zal Barbara Ellison later op de avond de muzikale avond openen, gevolgd door het duo Jamie Peet X Niels Broos en dan mag Lolina de avond afsluiten.

Staalplaat Soundsystem, Pansonic

De avond begint met een rondgang door het prachtige Kruithuis, waar in vijf verschillende ruimtes bijzondere muziekperformances te beleven zijn. Na een korte uitleg gaat iedereen naar de binnenplaats, waar je het eerste geluidsexperiment kunt meemaken. In het midden van de ronde binnenplaats staan vier grote kisten en aan de buitenzijde staan rondom kleinere kisten opgesteld. Dan begint er een zacht trommelend geluid, afkomstig uit enkele kisten. Het trommelen zwengelt aan, gaat rond langs alle kisten als een soort wervelwind, met soms harde klanken en dan weer zacht. Dan gaat de storm weer liggen en lijkt het alsof de performance eigenlijk nog niet klaar was.

Evelina Rajca, Smart.ing Bodies

De groep wordt nu in tweeën gesplitst en gaat ieder met zijn groep naar binnen.  Mijn groep gaat dan naar de Lontzaal waar twee stalen constructies tegenover opgesteld staan. Bovenop aan het uiteinde van zo’n stalen constructie bevindt zich een soort groot wijnglas zonder voet met een drumstokje erboven. Het “wijnglas” begint rond te draaien en dan drukt het drumstokje tegen het glas. De klank die je daardoor ontstaat is het beste te vergelijken met geluid dat je krijgt als je met je vinger rondjes draait over de bovenkant van een vochtig wijnglas, maar dan indringender omdat dit geluid hier versterkt wordt door de akoestiek van de gewelven. Bij de constructie aan de overzijde tikt het drumstokje onregelmatig tegen het glas. Je zou er bijna van in trance raken.

 

 

 

 

Falco Pols, Timely

Aangekomen in de Mijnzaal gaat bijna iedereen in kleermakerszit zitten. Rondom staan diverse stalen plaatjes opgesteld op een standaard waar aan de achterzijde een stalen pinnetje onregelmatig tegen het plaatje tikt. Dan staat er iemand op die heel langzaam aan een soort van lier gaat draaien, waardoor een een houten balk, die midden in de ruimte staat, wordt opgetild. Hij draait zo langzaam dat elke tik van de lier afzonderlijk te horen is. Aan het einde komt het schrikmoment dat iedereen al lang op zijn klompen voelde aankomen: Hij trekt aan een touwtje en de balk valt met een harde klap omlaag. Einde.

Dianne Verdonk, Bellyhorn

In het midden van de Granaatzaal ligt er een grote, soort van zitzak met een toeter eraan. De maker Dianne Verdonk noemt het de Bellyhorn. Op de zak mag je, zelfs met een paar mensen tegelijk, zitten of liggen. In de toeter mag je, met een speciaal mondstuk, zingen. Onverstaanbaar weliswaar, het is eigenlijk een soort van klanken produceren, waar vooral de klinkers te onderscheiden zijn. Er zijn verschillende gegadigden en voor iedereen is er een schoon mondstuk beschikbaar. De verschillende zangmelodieën en het enthousiasme van de deelnemers leidt tot vrolijke taferelen.

Elise ’t Hart en Nils Davidse, Organa

In de Bomzaal staan een groot aantal orgels opgesteld.  Mooie klassieke exemplaren die in de loop der jaren zijn verzameld door Elise en Nils, elk met hun eigen verhaal en eigen geluid. Deze symfonie is vernoemd naar het model dat ook in de zaal staat en waar de verzameling ooit mee begon, Pianorgana. Op alle orgels zitten klemmen, die normaal gesproken bedoeld kunnen zijn om buiten je tafelkleedje niet weg te laten waaien, op verschillende toetsen. Met één druk op de knop wordt de van tevoren geprogrammeerde symfonie ingestart. Sommige geluidjes zijn duidelijk aanwezig, andere weer heel subtiel. Het klinkt als een interessant geheel, waar elk toontje op zijn plaats valt.

Deze diashow vereist JavaScript.

 

Barbara Ellison

Na een korte pauze waarin de lichten wat worden gedimd en de apparatuur klaargezet is het de beurt aan Barbera Ellison om haar kunsten te vertonen. Wat we zien is een jonge vrouw achter een laptop, die erbij zit alsof ze aan een essay voor haar studie zit te werken, met op de achtergrond visuals van wapperende slingers in de woestijn. De muziek is het best te omschrijven als een soundscape die de visuals ondersteunen. We horen eerst iets wat op wind lijkt en later als er op de beelden een dwarsdoorsnee van een bubbelend watertje te zien is, horen we iets wat waterdruppels zouden kunnen zijn. Als de beat er later in komt tikt ze voorzichtig met de voetzolen van haar lange cowboylaarzen mee op de maat van de muziek. De repeterende klanken werken, in combinatie met de visuals van zo te zien Noord Koreaanse folkloristische danseressen, haast mediterend. Als dan de beelden langzaamaan vervagen en de laatste tonen uitklinken zijn we weer terug op aarde.

 

 

 

Jamie Peet X Niels Broos

Als er al iets vlam vat in dit Kruithuis vanavond dan zijn het wel de explosieve drumroffels van Jamie Peet. Samen met Niels Broos, die in het verleden onder andere heeft samengewerkt met Kyteman en Jameszoo, wordt er flink op los gejamd. De meeste nummers beginnen rustig en ontaarden dan uiteindelijk in gecontroleerde chaos. Alles wordt uit de kast gehaald, zo lijkt het, door Niels die allerlei freaky elektronische klanken en bliepjes uit zijn apparatuur weet te persen. Van sommige melodieën maakt hij loops waar hij dan weer overheen speelt. Jamie weet goed alle mogelijkheden van zijn drumstel te benutten en bespeelt niet alleen de vellen, maar ook de randen van de trommels waardoor je een tikkend geluid krijgt en dat ook nog in allerlei onnavolgbare ritmes. Ook de onderkant van de bekkens worden bespeeld. Ook al is het grotendeels geïmproviseerd, klinkt de muziek toch telkens weer als een coherent geheel. Knap gedaan!

Deze diashow vereist JavaScript.

Lolina

Inga Copeland, met artiestennaam Lolina mag deze zaterdagavond afsluiten. De trage lome ritmes met samples van onder andere piano en elektrische gitaar nemen je mee op een onheilspellende reis door haar muzikale fantasie. Reisleidster Inga spreekt streng en monotoon enkele regels tekst in die dan geloopt worden. Op de achtergrond zien we beelden van deze zaal die eerder deze dag opgenomen zijn. Later zien we ook beelden van andere lokaties, zonder publiek, dus opgenomen voorafgaand aan een optreden kan ik me voorstellen en gefocust op de lichtshow. Als het tempo van de beat iets omhoog gaat zie je ook wat mensen meebewegen op de maat. Toch weet ze niet van iedereen de aandacht vast houden en loopt de zaal stukje bij beetje steeds leger. Al zal Inga dat niet echt door hebben gehad, want ze is toch voornamelijk in haar eigen wereldje bezig en doet ook geen enkele moeite om op welke manier dan ook contact te maken met het overgebleven publiek. Als de laatste klanken wegsterven loopt ze weg vanachter haar apparatuur en zonder het applaus in ontvangst te nemen is ze dan verdwenen. Dat was het dan.

Deze diashow vereist JavaScript.

Sax Solo

John Zorn toont vele gezichten in Sax Solo

Jheronimus Bosch Art Center perfect voor een virtuoso

Daar staat hij dan, John Zorn, een kleine man, casual gekleed, om een sax solo weg te geven. Midden op een verhoging waar ooit het altaar moet hebben gestaan van de Sint Jacobskerk dat nu het Jheronimus Bosch Art Center (JBAC) heet. Vooraf wordt uitdrukkelijk gevraagd of iedereen zijn mobiel op mute zet en zeker geen foto’s noch video’s maakt. John wil dat niet. Luisteren naar zijn muziek, daar kom je toch voor, al het andere leidt alleen maar af en is storend voor hem, de anderen en voor jezelf, is de gedachte.

John Zorn Dag November Music

Het is een bijzondere dag, deze John Zorn Dag op maandag 5 november. Deze maandag is een herhaling van het episch hoogtepunt van November Music in 2017: de John Zorn marathon. De Amerikaan was er zelf ook van onder de indruk en komt op eigen verzoek terug naar November Music 2018. Dit jaar geeft hij het publiek zeven uitgelezen concerten waarin de volle reikwijdte van zijn muzikale exploratiedrift is te beluisteren. De Sax Solo in het JBAC maakt daar deel van uit.

Sax Solo
Zorn sax solo in Jheronimus Bosch Art Center

De Sax Solo is zeer bijzonder want soloconcerten voor saxofoon geeft John Zorn maar mondjesmaat. Zijn fans grijpen deze unieke gelegenheid dan ook met beide handen aan. Dat is te merken in het Jheronimus Bosch Art Center want de voormalige kerk loopt snel vol. Het zijn vooral mannen die Zorn wat betreft de saxofoon tot zijn fans mag rekenen.

Sax Solo – het concert

Voor de beroemde triptiek Tuin der Lusten van Jheronimus Bosch – een replica overigens want het origineel hangt in het Prado, Madrid – geeft Zorn in het half uur dat dit concert duurt, een drietal ongeëvenaarde improvisaties weg. Op zijn hoofdinstrument, de altsaxofoon en zonder enige elektrische versterking. De unieke akoestiek van de kerk doet de rest.
De Sax Solo begint eerst met een korte intro die je als een soort samenvatting kan beschouwen wat komen gaat. Wat is het? Het is niet alleen jazz of modern klassiek (kan dat met een saxofoon? wis en waarachtig!), neo-bop, soundscape of noise maar een mengeling van al deze mogelijkheden. Maar dat weet je pas achteraf.

Deze diashow vereist JavaScript.

John Zorn beheerst al die stijlen. Hoe kan het ook anders als je je leven lang hebt gewijd aan muziek zoals deze New Yorker heeft gedaan. Hij hanteert een sterk eclectische stijl, staat op Wikipedia, maar zelfs die omschrijving doet hem tekort. De drie langere nummers van deze Sax Solo spiegelen zich alle drie aan die korte intro.

Het eerste stuk is dan kalm dan uptempo dan zeer uptempo waar muziek wordt verlaten om plaats te maken voor noise die dan weer overgaat in een sereen gedeelte dat uit een saxofoon zo heerlijk kan klinken. En up, up, up gaat het weer tot de abrupte stop.

Het middenstuk is kort en opmerkelijk. Zorn haalt het mondstuk uit zijn saxofoon en gaat ermee ‘tetteren’, een soort Donald Duck act en loopt wat rond. De zaal kan het wel waarderen en er wordt wat gelachen, vooral als hij tegen een beeld uit de Bosch’ mythologie tettert. Hier toont hij de speelsheid die een virtuoos kenmerkt: lichtvoetig en vol zelfspot.

Sax Solo
Gewelf Jheronimus Bosch Art Center

In het derde stuk van de Sax Solo rekent Zorn genadeloos af met die speelsheid en toont al zijn gezichten, van hemelse schoonheid in serene landschappen tot lelijke breaks & noise uit de slechtste achterbuurten van een metropool in verval. Het is bijna een auditieve vertaling van De Tuin der Lusten. Daarnaast lijkt Zorn te zoeken naar nieuwe geluiden. Alles wat maar in hem opkomt, wordt vanuit zijn longen via die saxofoon tevoorschijn gebracht en losgelaten op de uitzonderlijke akoestiek van het Jheronimus Bosch Art Center.


Screenshot: John Zorn: Live at The Greene Space, April 30 2009

Lux Aeterna

Bosch Requiem 2018: Lux Aeterna van Kate Moore

Meeslepend meditatieve en muzikale magie

Het Bosch Requiem 2018 Lux Aeterna werd door de Australisch-Nederlandse Kate Moore geschreven. Vooraf aan het concert droeg de Bossche stadschroniqueur Eric Alink een tekst voor met als thema ‘Eerst geloven, dan zien’.

Lux Aeterna
Voor de opening van November Music schreef Kate Moore het Bosch Requiem Lux Aeterna (Het Eeuwig Durend Licht), een werk vol spirituele verbeeldingskracht dat ze componeerde voor de combinatie van oude muziekspecialisten Cappella Pratensis, a cappella vrouwengroep Wishful Singing en Kate Moore’s eigen Herz Ensemble.

Lux Aeterna
Bosch Requiem Lux Aeterna van Kate Moore

De Australisch-Nederlandse Kate Moore heeft de laatste jaren hard gewerkt, naast haar doctorstitel die ze in 2013 behaalde aan The Sydney Conservatorium of Music, University of Sydney heeft ze ook de Matthijs Vermeulen prijs van 2017 behaald en een enorme lijst aan composities op haar naam staan. In de orkestsamenstelling ontbraken een elektrische basgitaar, didgeridoos en alpenhoorns en speciale keramische fluiten (door Kate Moore zelf gemaakt) niet.

Stadswandeling
Voordat het Bosch Requiem zelf begon konden mensen een stadswandeling maken waarin diverse spirituele plekken werden bezocht. Bij elke plek was er een verteller die onder begeleiding van levende muziek een verhaal over deze plek vertelde. Onderhoudend en vol gevatte woordspelingen. De zaal liep al spoedig na deze rondleiding helemaal vol.

Inleidende toespraak
Voor deze voorstelling schreef stadschroniqueur en geboren en getogen Bosschenaar Eric Alink een tekst met als thema ‘Eerst geloven, dan zien’. Op meeslepende wijze vertelde hij voorafgaand aan de uitvoering van Lux Aeterna over het luie oog dat hij als kind had, waardoor zijn goede oog afgeplakt moest worden. En vandaar ging het door naar het mysterie van het alziende oog van God. Is een requiem niet een vinden van de rust in die aanblik?

Het concert Lux Aeterna
Een extra verrassing voor degenen die de film ‘De dirigent’ hadden gezien was de opkomst van dirigent(e) Jane Lang. De inzet werd solo gedaan door countertenor Andrew Hallock. Hallock viel in voor Kaspar Kröner die ziek was geworden. Andrew Hallock vertolkte de moeilijke harmonieën (er zaten enigszins desoriënterende wisselingen van toonsoort in die zich dan weer herstelden) op vaardige wijze. Juist deze onbestemdheid leidde al snel naar het mysterie van het vertoeven in duisternis om daaruit weggeleid te worden naar het licht, naar Lux Aeterna.

Lux Aeterna
Bosch Requiem Lux Aeterna van Kate Moore – ©Erwin Engelsma

De muziek die daarna inzette deed op een milde manier aan Philips Glass denken, enigszins minimalistisch maar altijd met voldoende middeleeuws aandoende wendingen om je binnen de sfeer van een requiem te houden. Ook werd er gespeeld met klankovergangen tussen instrumenten, een basgitaar die van klankkleur wisselde om vrijwel ongemerkt door een didgeridoo overgenomen te worden bijvoorbeeld. Dit leidde tot een stevige ondersteuning van de ‘aardsheid’ van het Bosch Requiem.

Als ritmische ondersteuning diende een grote trom, krachtig en besluitvaardig aangestuurd door de dirigent. Interessant genoeg deed het ritme soms terugdenken aan de zware percussie in het ‘The Terminator’ thema, wat een zekere spanning induceerde die het geheel spannend hield.
Zo sleepte het stuk je langzaam mee in de zich herhalende thematieken, golvende ritmes, en middeleeuwse muziekthema’s, leidend tot een meditatieve toestand die het geloof geeft dat het allemaal goed komt, en het licht eeuwig blijft schijnen.

Een meer dan verdiende staande ovatie volgde voor deze Bosch Requiem Lux Aeterna.


Fotografie: Angeline Swinkels

Sanne Rambags

Sanne Rambags staat model voor wat goed is komt snel

Improvisatietalent mocht haar eigen bezetting samenstellen

Wat goed is komt snel en die uitdrukking gaat helemaal op voor jazz zangeres Sanne Rambags uit Tilburg die de Conservatorium Talent Award (CTA) 2017 won. De CTA is een event dat een podium biedt aan opstormende jazzmuzikanten. De winnaar krijgt naast een prijs ter waarde van 5000 euro een podium aangeboden bij het jazzfestival Jazz in Duketown in Den Bosch. Sanne Rambags staat dit jaar twee dagen geprogrammeerd tijdens het prestigieuze muziekfestival November Music dat ook in Den Bosch plaatsvindt. Het gaat snel met Sanne.

Sanne Rambags improvisatie talent

Sanne Rambags
Sanne Rambags winnaar CTA 2017

Ik kende Sanne Rambags van het album Under The Surface (2017) dat ze opnam met drummer Joost Lijbaart en gitarist Bram Stadhouders en was benieuwd hoe zij live zou overkomen. Ik werd niet teleurgesteld.  Zij trad als laatste op en ging aan de haal met de Award door haar fluwelen en heldere stem. Zij pakte mij en de jury helemaal in met die stem van haar. De jury oordeelde dat zij als zangeres ‘een intuïtief gevoel heeft met de instrumentalisten’.
Sanne past als jazzzangeres geheel in een Europees kader. Geen Ella Fitzgerald of Billie Holiday voor haar, maar Scandinavische of Albanese zangeressen zoals Mari Boine die jazz mixt met traditionele jolk van de Sami. En nu staat ze twee dagen bij November Music en alweer in de Verkadefabriek waar ook het CTA plaatsvindt.

Sanne Rambags
Sanne Rambags zingt zich in de prijzen

Gelijkwaardig
Sanne Rambags wil zich als zangeres niet op de voorgrond plaatsen. “De rollen in een bezetting zijn helemaal gelijkwaardig. Ik wil helemaal één zijn en versmelten met al die geluiden. Zingen is het allerfijnste wat er is. De stem staat het dichtste bij het hart. Zo kan ik mijn hart naar buiten brengen.”
En nu staat ze twee dagen bij November Music en alweer in de Verkadefabriek waar ook het CTA plaatsvindt. Sanne  heeft zich omringd met een bezetting die zij van de organisatie van November Music zelf mocht samenstellen. Hoe fijn moet dat zijn geweest. Dat zijn de Syrische saxofonist Basel Rajoub, de Noorse violist Håkon Aase en haar makkers pianist Jeroen van Vliet en drummer Joost Lijbaart.

The Frieze Of Life

Sanne Rambags
Sanne Rambags – improvisatie vermogen

De werken van de Noorse schilder Edvard Munch hebben Sanne Rambags geïnspireerd tot het maken van het werk The Frieze Of Life waarin zij de improvisatie jazz van de Nordic Sound vermengt met de klanken uit de Arabische wereld. Sanne treedt 8 en 9 november op in de Verkadefabriek. Het wordt een weerzien met deze sympathieke zangeres waar ik me erg op verheug.


Sanne studeerde in 2017 af aan het Fontys Conservatorium Tilburg.
Foto’s: Wim Roelsma en Ronald Rijken

Zoete jazzy soul van Cory Henry flakkert jeugdliefde op

Metropole Orkest en Cory Henry vormen een goed span

Een cover uitgevoerd door Cory Henry is als het opflakkeren van een lang geleden uitgedoofde jeugdliefde.

November Music presenteerde zaterdagvond 11 november een tweeluik in Theater a/d Parade met het beroemde pop en jazz Metropole Orkest als verbindende factor.
Voor de pauze speelde het orkest samen met Tin Men and The Telephone vermakelijke improvisatie, na de pauze met jazz ‘celeb’ Cory Henry heerlijk zoete fusion

Cory Henry

De zoete jazzy soulmix van Cory Henry - ©ronaldrijken
Metropole Orkest en Tin Men and The Telephone

Metropole Orkest en Tin Men and The Telephone
Het Metropole Orkest onder leiding van dirigent Jules Buckley haakte vloeiend in op de improvisaties van Tin Men and The Telephone die op hun beurt adequaat inspeelde op de smartphone-berichten van het publiek.
Dat werd gevraagd om bij aanvang van het concert een app te downloaden waarmee melodieën en ritmes gemaakt kunnen worden. Uit de uploads vanuit de zaal werd een keuze gemaakt en op basis daarvan kon de improvisatie beginnen. Erg knap en vermakelijk.

Deze diashow vereist JavaScript.

Sweet soul music
Tijdens de pauze werden de toetsinstrumenten van Cory Henry klaargezet: zijn Hammond B3-orgel en een Korg-synthesizer. De grote theaterzaal stroomde weer vol, het concert was uitverkocht. De orkestleden kwamen als eerste het podium op, een paar minuten later gevolgd door Buckley en Henry onder luid applaus en enthousiast gefluit.

De Amerikaan opende met het instrumentale nummer Call Me Mr Tibbs, een uptempo nummer waarmee Henry letterlijk en figuurlijk de toon zette van zijn optreden. De akoestiek was goed. Je kon iedere toon en akkoord horen en je gehoor werd niet op de proef gesteld.

Als begeleiding had Henry twee backing vocalisten meegenomen en dat had duidelijk invloed op dit concert, vooral op de wat rustigere nummers zoals I Thought It Was You. Als je je ogen dicht deed, waande je je op een concert van zanger/gitarist George Benson. Het was heerlijk zoete fusion uit de keukens van Brooklyn, New York, die de zaal instroomde versterkt door het fluwelen vioolspel van het Metropole Orkest. Zó mellow.
Een minder begaafde musicus zou door het ijs zakken, maar bij Henry klopte het helemaal. Ook gezien zijn muzikale achtergrond – de gospel – waardoor het niet weeïg zoet werd.

De zoete jazzy soulmix van Cory Henry - ©ronaldrijken
Purple Rain cover

De Purperen Regen van Cory Henry
De stem van Henry klonk aan het begin van het concert nogal hees en zwak. Zijn stem won gelukkig aan kracht naar mate de avond vorderde. Dat was maar goed ook, want de twee laatste nummers waren covers van niemand minder dan Michael Jackson én Prince.
Toen het nummer Billie Jean van Jackson werd ingezet, had ik dat niet meteen door. Ik was daar niet op voorbereid. Een nummer van de King of Pop op de setlist van Cory Henry? Maar het werkte wat eens temeer de reikwijdte van deze jazz musicus onderstreepte.

Bij de begintonen van Purple Rain van Prince kon ik net zoals de rest van het publiek een kreet van vreugde niet onderdrukken. Je moet van goede huize zijn, wil je dit nummer kunnen dragen en uitvoeren. Cory Henry is van zulke huize. De gitaarsolo in het origineel werd vervangen door de Hammondorgel en de voortdurende uithalen van de zangeressen maakten veel emotie los. Het publiek was diep geroerd. Ik realiseerde me op dat moment dat Purple Rain in wezen een gospelsong is. Een betere finale kon je niet hebben dan dit nummer dat in deze virtuoze uitvoering van Henry een samensmelting is van pop, jazz en gospel.

Als toegift gaf Cory Henry een solo met het nummer Song For You van Donny Hathaway. Een cover uitgevoerd door Cory Henry is als het opflakkeren van een lang geleden uitgedoofde jeugdliefde.

John Zorn, Madrigals book I & II in de Grote Kerk

De uitersten van de menselijk stem verkend op festival November Music 2017

Uitvoering Madrigals book I & II van John Zorn op 4 november 2017 in de Grote Kerk

Madrigalen
Madrigalen zijn seculiere composities voor een aantal stemmen dat varieert van twee tot maximaal acht. De zang wordt niet door instrumenten begeleid. Oorspronkelijk zijn Madrigalen in Italië ontstaan. Ze hebben een vrij lange geschiedenis van ontwikkeling, waarbij ze in de Renaissance een hoogtepunt kenden.

De Amerikaanse John Zorn heeft diverse Madrigalen geschreven. Zijn boeken I en II werden in de Grote Kerk door zes zangeressen uitgevoerd. Zijn Madrigalen kenmerken zich door een hoog tempo van afwisseling in klanklijnen en ontwikkelingen van akkoorden, waarbij wringende dissonanties en prachtige Renaissance aandoende klanken elkaar opvolgen en balanceren.

Dat leidde tot een uitdagende structuur waarin de rust van het bekende snel wordt onderbroken door de onverwachtheid van het onbekende. Soms doen de akkoordstructuren aan de muziek van Philips Glass denken. Luistert u maar eens naar diens filmmuziek KOYAANISQATSI.
Maar John Zorn neemt het een stuk verder, de loopjes zijn sneller en virtuozer zodat er een nieuw klankbeeld ontstaat. De zes stemmen creëeren wonderlijke samenklanken door vlug na elkaar tonen van complexe akkoorden in te zetten, op zo’n manier dat er een stuwende cadans ontstaat, die je als luisteraar meesleurt in een feest van wat de menselijke stem kan bereiken.

John Zorn, Madrigals book I & II in de Grote Kerk
Grote Kerk op Kerkplein

Zuiverheid
Dit vereist wel uiterste zuiverheid in de uitvoering en een zeer ontwikkeld ritmisch samen zijn. Vandaar dat de zangeressen ieder voor zich om de minuut een stemvork tegen het oor hielden. Het resultaat was daarmee een briljante uitvoering waarvan ik me regelmatig afvroeg of er niet toch stiekem een synthesizer in het spel was.
Maar nee, de dames zongen onversterkt en vulden met hun stemmen de hele kerkzaal. Ook de leiding over het sextet wisselde voortdurend, telkens gaf een andere zangeres een teken dat een strofe voorbij was of dat er een inzet moest komen, waarna die zeer goed gecoördineerde werd uitgevoerd.

Dit was een prachtige gelegenheid om kennis te maken met Zorn’s muziek, en de aanwezigen waren terecht vol lof. Ikzelf werd meegevoerd op de stroom van zich ontwikkelende akkoorden, supersnelle loopjes en altijd aanwezige cadans. Een ervaring uit een andere wereld.

Een puntje waaraan denk ik gewerkt zou kunnen worden was de verstaanbaarheid van gesproken taal. Dat werd zonder versterking gedaan en zowel de aankondiging van wie de dames waren als een stuk voorgedragen tekst tijdens de uitvoering was alleen maar op de voorste rijen te verstaan. Wellicht zaak om bij volgende optredens te overwegen.

Muziekfestival November Music bestaat 25 jaar

Interview met artistiek leider Bert Palinckx

Bert Palinckx is artistiek leider van November Music. Hij is al 18 jaar verbonden aan dit muziekfestival in ‘s-Hertogenbosch dat de slogan aanvoert ‘ muziek van nu door de makers van nu’.
November Music werd in 1993 opgericht en viert dit jaar zijn vijfentwintigjarig jubileum. Het festival duurt elf dagen van 2 tot en met 12 november en wordt op tal van locaties in ‘s-Hertogenbosch gehouden.

KLANKGAT: Wat doet een artistiek leider en hoe vult u dat leiderschap in?
Bert Palinckx: Ik zoek een samenhang binnen de programmering. Ik kijk wie waar en wanneer optreedt. Het is een soort puzzel waar ik bijvoorbeeld let of er niet teveel dezelfde genres op een bepaalde datum en locatie staan geprogrammeerd. Je wilt toch een spanningsboog in je programma bouwen, lijnen uitzetten, met op de laatste zondag een wat lichtere noot.
Ik praat vooraf veel met componisten over hun ideeën en kijk dan hoe die passen in het programma. Ik bemoei me niet met de inhoud. Daar zijn de componisten zelf verantwoordelijk voor.

November Music bestaat 25 jaar. Gaat dit een speciale editie worden?
Laat ik het zo zeggen: elke editie is mij lief. Het ligt niet in de aard van November Music om terug te kijken. We hebben geen speciaal retrospectief programma en zelfs niet een jubileumboek uitgebracht. November Music kijkt liever naar de toekomst.

Muziekfestival November Music bestaat 25 jaar
Dansgroep Panama Pictures op de Parade n.a.v. de opening November Music

Nou ja, het festival reserveert een hele dag voor één artiest. Zaterdag 4 november staat helemaal in het teken van John Zorn. Dat is, zover ik weet, nog nooit gebeurd.
(lacht) Eerlijk gezegd had ik John Zorn al voor vorig jaar gepland. Maar het kon toen niet en daarom is hij er nu. Met een flinke crew. Hij betekent veel voor de moderne muziek en krijgt van ons de ruimte om dat op 4 november te laten zien. Er komen zelfs mensen uit Moskou speciaal voor hem.

Het Bosch Requiem is door November Music overgenomen. Hebben jullie dingen gewijzigd, is er een andere insteek?
Bosch Requiem is inderdaad overgenomen van de Jeroen Bosch Stichting die inmiddels is opgeheven. Als eerste zijn wij uit de Sint-Jan gegaan. Het kerkbestuur drong aan om te blijven, maar we wilden het requiem een ander karakter geven, minder cerebraal. En de akoestiek is ook niet geschikt, het galmt er nogal.
Daarnaast wilden we het ook theatraler maken. We zochten een geschikte locatie en die werd uiteindelijk Theater a/d Parade. Op donderdag 2 november, Allerzielen, begint het Bosch Requiem op de Parade en wordt het binnen in het theater voortgezet. Buiten op de Parade gaat een deel van de voorstelling overigens door met Allerzielen als leidraad.
Er is ook een nieuw requiem geschreven door de componist Anthony Fiumara met een libretto van filosoof en schrijver De´sanne van Brederode uit Den Bosch.

November Music is niet zo bekend in Den Bosch. Zijn er plannen om daar wat aan te doen?
November Music was nogal elitair maar de laatste jaren is de programmering veel breder van opzet geworden zonder dat we inhoudelijk een kniebuiging hebben gemaakt. Het is nu eenmaal minder toegankelijke muziek die wij brengen.
Qua bezoekers is het leuk om te weten, dat een derde van de bezoekers uit Den Bosch komt, een derde uit Brabant en eenderde buiten Brabant.

Een tipje van de sluier van wat 2018 gaat brengen?
Het Requiem wordt een traditie. Daarover is een akkoord bereikt met de gemeente ‘s-Hertogenbosch. En volgend jaar gaan we meer vrouwelijke componisten en uitvoerders programmeren. Er zijn veel goede en belangrijke vrouwelijke componisten. Nu is de man-vrouw verhouding 70-30 procent ten gunste van mannen.
Verder willen we concerten opzetten met koren uit Brabant. Onder professionele begeleiding zullen zij bestaande, klassieke liederen zingen in de hele stad. En als laatste wat ik nog wil zeggen, is dat het allerbeste ensemble ter wereld, Klankforum Wien, naar November Music komt.