De Finse saxofonist Timo Lassy staat zondagavond samen met twee landgenoten – (contra)bassist Ville Herrala en drummer Jaska Lukkarinen – op het podium van de Toonzaal. Het is het laatste concert van deze Jazz in Duketown (JiD) 2026 op deze locatie. De belangstelling is erg groot voor het Timo Lassy Trio. Deze set is net zoals de voorafgaande een samenwerking tussen Puls jazz en het JiD festival.
Timo Lassy Trio
Timo Lassy
Timo speelt in het begin van de set op een dwarsfluit en (nog) niet op een saxofoon. Bassist Ville Herrala opent met een krachtige beat die hij het hele nummer aanhoudt, ondersteunt door het vinnige slagwerk van Jaska Lukkarinen die er nu en dan lekker syncopisch tegen ingaat. Timo Lassy, eerst op die dwarsfluit maar snel daarna op de saxofoon, vertelt het verhaal met steeds de onderliggende, repeterende basbeats van Herrala.
Timo Lassy Trio
Het recent uitgebrachte album Helsinki Live legt de rauwe energie en improvisatiekracht van het drietal live weergaloos vast, maar hier en nu in de volle akoestiek en prachtige ambiance van de Toonzaal bereiken de drie Finnen toch wel een magische hoogte. Met moeite kan ik me losmaken van het Timo Lassy Trio en terug te keren in de buitenwereld om naar het Kerkplein te gaan voor de band JUNO.
JUNO
Jeline Weening
Jelle Willems
Jeroen Vermazeren
Jesper van den Eijnden
Op het Kerkplein tref ik een heel andere situatie aan. Daar geen stil, beleefd en geconcentreerd publiek maar rumoerige en blije feestvierders die aan het dansen zijn op de house van JUNO. De band combineert synthesizers en harde beats met saxofoon, tuba en drums.
Het genre wordt ook wel akoestische electronica genoemd. Vooral de tuba met Jeroen Vermazeren speelt een hoofdrol en krijgt ook de meeste bijval. Vaste bandlid Joos Munneke is voor deze gelegenheid vervangen door Bosschenaar Jelle Willems die ook bij de jazz band Nausyqua speelt.
Jeroen Vermazeren
Vermazeren is (bijna) onvermoeibaar op zijn tuba en drummer Jesper stampt ongenadig op de bassdrum, terwijl Jelle en Jeline voor de heldere klanken zorgen. Alles staat deze avond in dienst van het dansbare, er is geen ruimte voor nuance en spiritualiteit. Dance, sucker !
De Beren Gieren presenteren deze avond in de Toonzaal hun onlangs uitgebrachte album Fuzzy Bears dat werd opgenomen in de Willem Twee Studios. Die studio’s staan bekend om hun collectie vintage analoge apparatuur, wat de volle klank van het album verklaart. Invloeden van vroege pioniers als Kraftwerk, Klaus Schulze en ambient-artiesten als Brian Eno en Hiroshi Yoshimura zijn duidelijk hoorbaar.
Tumult! is een initiatief waarbij Willem Twee Studio’s + Jazz en Geïmproviseerde muziek de koppen bij elkaar steken om het publiek te verrassen met grensverleggende en vernieuwende ervaringen. Deze speciale editie is een samenwerking met Jazz PULS van de Verkadefabriek.
De Beren Gieren
De Beren Gieren
De Beren Gieren is een Belgisch-Nederlands elektroakoestisch jazztrio dat in 2009 werd opgericht in Gent. Het trio staat bekend om hun “post-contemporaine” geluid waarin minimalisme, improvisatie en energie samenkomen (bron: Wikipedia).
De Beren Gieren zijn Fulco Ottervanger op piano en synths, Lieven Van Pée op bas en keyboards en Simon Segers op drums. In tegenstelling tot hun laatste album dat volledig elektronisch – analoog en niet digitaal – is opgenomen, staan nu ook akoestische instrumenten opgesteld op het podium zoals de Steinway vleugel van de Toonzaal.
Fulco Ottervanger
Lieven Van Pée
Simon Segers
Met I’ll Explain Later wordt de avond geopend in een nagenoeg uitverkocht huis. Het is een doordachte mix van aaneen gesloten filmische soundscapes. The Happy Are Being Born is een fijne knipoog naar het Duitse Kraftwerk uit hun Autobahn-periode. Publak is hét perfecte nummer om ’s nachts met 160 km/u over de Duitse autobanen te rijden. Live klinken de nummers voller dan op het album. Ritme voert de boventoon bij The Entrance. Callgirl by Kaarslicht zou een perfecte track zijn voor een macabere dansact…
I Likes You is traditioneel van opbouw met een lage BPM en op single uitgebracht. Omgebouwd naar 128BPM zou het een harde techno worden. Mimic komt van het album What Eludes Us (2024) en is opgebouwd in drie spanningsvelden met een puntig en staccato karakter. Ritmisch een erg sterk nummer. River Drommel is daarentegen dromerig van karakter en doet me denken aan High Rising van Sounds from the Ground.
puntig en staccato
The Houses komt ook van What Eludes Us en is als single uitgebracht. Het is een energieke mix van elektro-jazz en eigenlijk een soort gestripte EDM-track. Soundscape en Innsbruck Discotheque vloeien naadloos in elkaar over, wat zorgt voor een lange, hypnotiserende trip. Heerlijk. De Beren Gieren sluiten gepast af met Fruitschaal dat een soundtrack zou kunnen zijn van een sci-fi film uit de jaren ’70. Als toegift is Levenslied een mooi afscheidsnummer van een wonderlijke avond vol donkere ritmes en luchtige bliepjes
Berlinde Deman
Berlinde Deman
Berlinde Deman uit Gent staat vooral bekend als de enige vrouwelijke jazz-tubiste van België. Ze werkt vaak samen met De Beren Gieren, onder andere tijdens hun album releases en speciale concertavonden zoals nu bij Tumult! in de Willem Twee Toonzaal.
Vanavond speelt ze op de serpent, een zeldzaam, S-vormig houten blaasinstrument uit de 16e eeuw (de voorloper van de tuba). Berlinde is een van de weinige muzikanten die dit grillige instrument integreert in moderne jazz en elektronica.
Met dit instrument, loops en elektronica maakte ze ook haar recente soloalbum ‘Plank 9’ en vanavond geeft ze in twee lange tracks een solo optreden af dat veel inspanning vergt van haar publiek.
serpent
Het album Plank 9 (oktober 2025) is het solo-debuut van Berlinde Deman, waarop zij de hoofdrol geeft aan de serpent. Aan het begin van haar optreden en ook later blaast ze alleen kort en krachtig in de serpent. Pas later in het tweede deel komen we er pas achter wat zij zoal kan uitrichten en -halen met dat artefact uit de zestiende eeuw.
Bijna elk nummer van het trio Reijseger Fraanje Sylla begint of zacht of subtiel of sober om ten slotte uit te monden in een rijk geluidsbeeld. En of je het nou jazz, wereldmuziek of klassiek noemt dat maakt eigenlijk niet veel uit. Elk nummer voert je mee. Zij die de Toonzaal kennen met zijn fenomenale akoestiek en intieme setting, weten dat die synergie in deze voormalige synagoge nog sterker binnenkomt.
Met dank aan PULS, de nieuwe jazzreeks van de Verkadefabriek en Willem Twee Toonzaal/Poppodium, die dit illuster trio opnam in zijn programma.
Reijseger Fraanje Sylla
Reijseger Fraanje Sylla
Reijseger Fraanje Sylla is een veelgeprezen Nederlands improvisatietrio bestaande uit Ernst Reijseger (cello), Harmen Fraanje (piano) en de Senegalese muzikant Mola Sylla (zang, m’bira, xalam). Sinds hun eerste concert in 2008 heeft de groep een uniek geluid ontwikkeld dat jazz, klassieke muziek en West-Afrikaanse tradities naadloos met elkaar verbindt.
De muziek van Reijseger Fraanje Sylla wordt vaak omschreven als “kamermuziek voor de toekomst”: verfijnd en intiem, maar met een rauwe, bezwerende energie. Het spel van Fraanje doet mij sterk denken aan die van de Amerikaanse pianist Vijay Iyer. De experimentele jazzkant van Reijseger Fraanje Sylla komt vooral voort uit de sterke wortels die Ernst Reijseger en Harmen Fraanje hebben in de Nederlandse improvisatie-scene.
Ernst Reijseger
Harmen Fraanje
Mola Sylla
Wat hen zo uniek maakt in de jazzwereld, is dat er geen sprake is van een “begeleider” en een “solist”. Door de jaren heen zijn ze organisch vergroeid, samengesmolten. De cello-techniek van Reijseger is befaamd. Dat instrument is soms een zaag of een basgitaar en dan weer een percussie. De instrumenten van Sylla – m’bira (duimpiano) en de xalam – vormen een prachtig contrast met de Westerse vleugel van Fraanje
o.a. xalam en m’bira
De drie mannen gebruiken composities vaak losjes als vertrekpunt. Hun live optredens worden gekenmerkt door “instant composing”, waarbij een onverwachte celloklank of een ritmische tik op de piano de hele richting van het stuk kan veranderen. Daarnaast neemt Sylla de rol in van sjamaan als hij met belletjes door de zaal loopt, luidkeels zingend het publiek bezweert en betovert.
sjamaan
Reijseger Fraanje Sylla zijn live een wonder om te zien en te horen. Een staande ovatie is dan ook zowat hun geboorterecht.
Ernst Reijseger: Cello Harmen Fraanje: Piano Mola Sylla: Zang, Xalam, M’bira
PULS is de nieuwe jazzreeks
PULS is de nieuwe jazzreeks van de Verkadefabriek en Willem Twee Toonzaal/Poppodium. Drie locaties, een breed programma: van intieme pianotrio’s en filmvertoningen met live-muziek, tot energieke jazz/elektronica en spannende nieuwe geluiden. Gevestigde namen, jong talent en internationale artiesten passeren de revue, met volop ruimte voor cross-overs en experiment.
Vrijdag 16 januari werden stukken van Hans Kulk en Ernst Bonis ten gehore gebracht in de Toonzaal. Zij hebben zich met hun composities laten beïnvloeden door Jaap Vink, een van de coryfeeën van de begintijd van elektronische muziek in Nederland. Omdat deze muziek enorm lastig te beschrijven is loont het de moeite om op Youtube te zoeken naar tracks van Jaap Vink, Hans Kulk en Ernst Bonis.
Hans Kulk en Ernst Bonis
interessante reünie
Waar normaal de belangstelling voor deze muziek vrij gering is (totaal onverdiend) liep de Toonzaal nu vol met oud-studenten van Bonis en Kulk, alsmede ex-collega’s. Daardoor werd het ook een heel gezellige en interessante reünie waar velen elkaar begroetten en vroegen hoe het er mee ging; en er werden allerlei verhalen en ideeën uitgewisseld.
Nadat de zaal volgelopen was, begon het concert. Bij een concert als dit staat er niemand op het podium, maar staan er vier speakers rondom en zit er iemand achter een mix console, achterin in de zaal. Met een zeer zachte verlichting kan je je dan helemaal overgeven aan het volgen van de klanken.
volle Toonzaal
In dit geval hoor je iets wat weinig tot geen ritmiek of melodie heeft. Klanken drijven voorbij in de lucht, en evolueren, veranderen van hoog naar laag en van klankkleur en plaats in een langzaam tempo die je (doe je ogen maar dicht) een gevoel van ruimtelijkheid geven, zonder dat er direct iets wordt verklankt.
Een half uur verstrijkt zonder dat je dat in de gaten hebt en zelfs de stilte krijgt een muzikale (en ruimtelijke) betekenis. De stukken voor de pauze hadden allemaal iets contemplatief en de langzame evolutie werkte zoals altijd bewustzijn verruimend. In de pauze vonden overal drukke uitwisselingen plaats tussen de bezoekers.
Het stuk na de pauze van Ernst Bonis had een ander karakter. Gemaakt met een Nord Modular maakte hij bij uitstek gebruik van de technieken die Jaap Vink ooit op analoge apparatuur had ontwikkeld: middels bewerkte feedback (via reverb, multipliers, filters wordt het uitgangssignaal weer ’teruggestopt’ in de begingenerator) ontstaan soms waanzinnig mooie en dan weer bizarre klanken.
René Uijlenhoet
Het begin kan je het beste omschrijven als een zich ontwikkelende vrouwenstem die als een vogel door de ruimte fladderde. Daarin kwamen nu wel scherpe ritmes terug en allerlei vaak ietwat agressievere maar nog steeds aangename klanken. Te snel ging het voorbij.
In tegenstelling tot EDM en andere noise optredens die vaak plaats vinden was de belangstelling zeer groot te noemen en meer van deze muziekvorm zou zeker in de programmering passen.
Overigens was Ernst Bonis zelf te ziek om het concert bij te wonen. René Uijlenhoet nam de honneurs voor hem waar. Om Ernst sterkte te wensen werd er vanaf het podium nog een foto genomen, terwijl het publiek hem een welgemeend beterschap toewuifde. Een sympathiek gebaar.
Pianist Aaron Parks en zangeres Fuensanta treden voor de tweede keer op als duo in Willem Twee Toonzaal. Hun eerste optreden was in Los Angeles, zei Arjan Timmermans, jazzprogrammeur van Jazz Factory.
Den Bosch mag zich dus gelukkig prijzen wat ook te zien is aan de grote opkomst op deze 5 december. Het duo speelt geen eigen werk maar brengt wederzijdse favoriete nummers.
De nummers zijn covers van bijvoorbeeld David Bowie, Nick Drake, Lucia Fumero, Juan Gabriel e.a. De avond wordt geopend met Letter To Hermoine van Bowie’s tweede album. Het is een ballade geïnspireerd op zijn relatie met Hermione Farthingale, waarover Bowie op dat moment door liefdesverdriet worstelde.
Fuensanta en Aaron Parks
Aaron Parks en Fuensanta
Fuensanta Méndez is een Mexicaanse zangeres (Veracruz), contrabassiste, componiste en multidisciplinair artieste, gevestigd in Amsterdam. Ze staat bekend om haar unieke mix van hedendaagse jazz, electronica en Latijns-Amerikaanse folklore, waarbij poëzie een centrale rol speelt.
multidisciplinair artieste
Aaron Parks is een Amerikaanse jazzpianist en componist. Zijn lyrische en innovatieve speelstijl worden geroemd. Hij combineert elementen van moderne jazz, indierock, R&B en hiphop.
De samenwerking tussen Aaron Parks en Fuensanta is op een spontane manier tot stand gekomen. Het startte met een onverwacht concert in Los Angeles begin 2023. Vanuit die eerste muzikale ontmoeting, hebben de artiesten het duo-project gedurende meer dan twee jaar langzaam en zorgvuldig ontwikkeld.
innovatieve speelstijl
Ze trokken zich elke paar maanden een paar dagen terug om samen te werken, nummers uit te proberen, te praten en de thematiek van hun gedeelde repertoire te verkennen. Dat resulteert deze avond in de Toonzaal tot een aantal nummers die de vele aspecten van de liefde en vrijheid bezingen.
Het nummer El Andariego, oorspronkelijk een bolero geschreven door de Mexicaanse componist Álvaro Carrillo, gaat over een rusteloze zwerver die terugkijkt op zijn vroegere liefdes en levensstijl, en uiteindelijk verlangen toont naar rust en vrede.
Canción de cuna para un niño vago (Wiegelied voor een dakloze) is een bekend nummer van de Chileense zanger en songwriter Víctor Jara. Het is een krachtig sociaal commentaar waarin hij de aandacht vestigt op de kwetsbaren in de samenleving.
Canción de cuna para un niño vago
In het beroemde nummer Asi Fue van de Mexicaanse singer-songwriter Juan Gabriel biedt een persoon zijn excuses aan een voormalige geliefde, omdat hij verliefd is geworden op iemand anders en verdergaat met zijn leven. Het nummer Sólo por Miedo van Pedro Burruezo Navarro en Juan Silvestre Ortega gaat over angst en de kansen die mensen in het leven missen als gevolg van die angst.
Time Has Told Me van de Britse singer-songwriter Nick Drake gaat over liefde, zelfontdekking en de invloed van tijd op het leven en relaties. Canção de Embalar is geschreven door de invloedrijke Portugese singer-songwriter José Afonso aka Zeca Afonso en is een wiegelied. Hij schreef het nummer tijdens het fascistische regime in Portugal.
Fuensanta won het Prinses Christina Jazz Concours 2016 en als ik haar nu hoor zingen hier in de Toonzaal, kan die prijs alleen maar terecht zijn. Alleen de menselijke stem raakt ons het diepst en als zij gebruik maakt van haar loopstation beatbox en Yamaha synthesizer is de magie helemaal compleet. De soepele vingers van Aaron Parks op de vleugel van het huis vervolmaken deze wonderbaarlijke avond.
Na afloop van het concert sprak ik even met Aaron Parks en vroeg of hij en Fuensanta van plan zijn een album uit te brengen. Die zijn er zeker, was zijn antwoord maar het moet nog verder worden uitgewerkt.
Met het optreden in de Toonzaal van het Belgische trio Tassin-Hermia-Joris starten De Verkadefabriek en Willem Twee de nieuwe samenwerking onder de voorlopige titel Jazz Factory. Dit alles onder de bezielende leiding van jazzprogrammeur Arjan Timmermans. Jaarlijks staan er zo’n 36 concerten op de planning De eerste concerten starten dit najaar en het is aan Tassin-Hermia-Joris om het spits af te bijten.
Tassin-Hermia-Joris
Tassin-Hermia-Joris
Belgische bands en artiesten hebben bij mij een streepje voor. Een dikke streep, zelfs. Toen ik op de concertwijzer van Willem Twee las dat Tassin-Hermia-Joris op 22 november gepland stonden in De Toonzaal, wist ik dat ik deze set niet wilde missen. Noem het ‘The Belgium Touch’ maar telkens weer weten Belgische musici mij te verrassen. Die touch heeft het karakter van een dwarse puber.
“Het is zoet anarchisme,” zei drummer Chris Joris. “Wij Belgen hebben niet veel te vertellen en als we ons dan uitspreken, doen we dat zacht.” Het is wel een typisch Belgisch kenmerk dat vaak tot verrassende resultaten en wendingen leidt. Iets wat de geluidsman van Willem Twee volmondig beaamde.
Chris Joris
Het debuutalbum van het trio Midnight Sun verscheen in december 2024 bij IGLOO Records en werd gevolgd door een tour. Saxofonist Manuel Hermia vertelde dat het album is gemaakt als een lichtpunt in deze donkere tijden van vele gewapende conflicten (130 volgens het Rode Kruis, red.) die nu woeden. Van het album speelden ze onder andere Dissolution wat zowel ontbinding, verval, beëindiging kan betekenen. Het titelnummer Midnight Sun is een ‘voorzichtig’ nummer, ingehouden en inderdaad een lichtpunt(je).
Julien Tassin
Gitarist Julien Tassin is de schrijver/componist van het drietal. Zijn muziek staat bekend om het vermengen van blues met andere genres zoals jazz, rock, en Afrikaanse invloeden, waarbij blues een belangrijk onderdeel vormt. Titels als Le Blues (2018) en Blues For Nina Simone van het album Wild Around (2024) spreken boekdelen. Deze avond speelt hij een bluesnummer – waarvan de naam mij is ontschoten – dat een van de hoogtepunten is van deze avond.
Het trio mixt graag hedendaagse blues met jazz en Afrikaanse invloeden. Hun samenspel van gitaar, saxofoon en percussie zorgt voor een eigenzinnige muzikale ervaring. Dan heel aards en dan weer zweven in de ijle sferen van de spiritualiteit.
berimbau
mbira
Manuel Hermia
Twee andere hoogtepunten zijn een tweetal naamloze nummers met duidelijk Afrikaanse roots en invloeden. Belangrijke onderdelen van die nummers zijn de Afrikaans-Braziliaanse instrumenten mbira of kalimba en de berimbau die door drummer Chris Joris worden bespeeld. De eenvoud van zowel de nummers als de instrumenten verdiepen de intensiteit van de muziek. De reactie van het publiek was dan ook heel enthousiast.
Na meer dan een uur spelen kwam de set van Tassin-Hermia-Joris tot een einde en kan de nieuwe samenwerking Willem Twee/Verkadefabriek zich geen betere start wensen dan deze sympathieke Belgische musici.
De Verkadefabriek en Willem Twee streven ernaar uit te groeien tot jazzpodia met landelijke uitstraling. Jaarlijks staan er zo’n 36 concerten op de planning – van kleinschalige optredens tot avontuurlijke avonden – verdeeld over de vier zalen die beide podia rijk zijn, met ieder een unieke sfeer en akoestiek. De eerste concerten -onder de voorlopige titel Jazz Factory- gaan in het najaar 2025 van start.
Het Bossche label Dead Mind Records bestaat 25 jaar en om dat te vieren organiseerde het op zaterdag 18 oktober in de Willem Twee Toonzaal het Dead Mind Festival. Aan bod kwamen acts die representatief zijn voor dit label en die zich richten op de uitgebreide aspecten en dimensies van elektronisch gestuurde muziek.
Dead Mind Records
Johnny van de Koolwijk
Vooraf aan het festival heb ik een gesprek met Johnny van de Koolwijk, stichter en chef van Dead Mind Records. Hij is al 25 jaar bezig als hobbyist met zijn platenlabel waarmee hij experimentele muziek uitbrengt van Nederlandse artiesten, archiefopnames maar ook van hedendaagse artiesten.
Ik vroeg hem waarom zijn platenlabel zo’n duistere naam draagt. “Die naam is ooit gekozen, heeft eigenlijk niet veel betekenis en ik vond het toen mooi klinken.”
De doelstelling van Dead Mind Records is om muziek die in de vergetelheid is geraakt, opnieuw te publiceren en dan met name van Nederlandse artiesten. Bijvoorbeeld van artiesten zoals Enno Velthuys die in de jaren ’80 cassettes maakte. Daarvan zijn nu elpee uitgaves gemaakt. En zo van nog meer artiesten zoals projecten van kunstenaar Willem de Ridder.
Daarnaast experimentele muziek met een relatie tot kunst en waarin kunst en muziek elkaar overlappen. Daar proberen we wat meer aandacht aan te schenken. Het is voor een klein publiek en ik publiceer die platen. De oplages zijn zo tussen de 200 en 700 stuks en gaan naar vaste liefhebbers, platenzaken en distributeurs die dat inkopen. Voor een klein publiek dus en die gaan naar Japan, Amerika.
N.E.R.F.
N.E.R.F.
N.E.R.F.
Samen met Peter Zincken vormt Johnny van de Koolwijk het samenwerkingsproject N.E.R.F. en zij openen het Dead Mind Festival. Ik vroeg Johnny of er geluidsmateriaal bij zit dat voor films of documentaires gebruikt wordt. “De muziek van Enno Velthuys die is vrij filmisch. Daar hebben we inderdaad twee keer aanvragen voor gehad voor een film.” In het stuk dat N.E.R.F. speelt, zitten delen bij die zeer filmisch van karakter zijn.
Red Brut is de artiestennaam van Marijn Verbiesen en zij heeft de cassette als geluids- en muziekdrager omarmd. Het knippen en plakken in tapes vindt ze erg leuk. Ze heeft inmiddels drie albums uitgebracht: On Bare Ground (2024), Cloaked Travels (2020) en Red Brut (2018).
De verlichting in De Toonzaal gaat uit en achter op het podium draait op een groot scherm een onaardse wolkenmassa voortdurend rond. Verbiesen staat achter haar instrumentarium en een groot aantal geëtaleerde cassettebandjes. De sounds wisselen van aard en toon, dan dreigend dan lichtvoetig. In het tweede deel van haar act stapt ze uit haar spelpositie en fysiek verbonden aan de electronica brengt ze geluiden voort bij elke lichaamsbeweging, een buiging of het strekken van haar armen. Fascinerend en een sterke performance.
Kapotte Muziek dat zijn Frans de Waard, Peter Duimelinks en Roel Meelkop. Dit muzikale project is actief sinds 1984 en is een van de meest internationaal bekende improvisatie- en experimentele projecten uit Nederland. Naast elektronica maakt het trio volop gebruik van andere materialen zoals hout, plastic, ijzeren schalen met gekleurde ‘knikkers’, etc. De tafel waaraan zij zitten is bedekt met allerlei voorwerpen, een wirwar aan kabels en pluggen. De liefhebbers van Kapotte Muziek – het is volle bak in de Toonzaal – reageren enthousiast.
Kapotte Muziek
Hessel Veldman aka Y Create
Hessel Veldman begon al in zijn tienerjaren op zoek naar ‘ongemakkelijke’ muziek. Het was daarom bijna onvermijdelijk dat hij cultfiguur Willem de Ridder op zijn weg zou treffen. Toch is deze act die op mij overkomt als de meest harmonieuze. De klanken en het dromerige van zijn spel krijgen vat op mijn gemoedsrust, wiegt mij bijna in slaap. “Dat is ook de bedoeling,” zei hij mij na afloop.
Hessel Veldman
Na de act van Hessel Veldman was een pauze van een uur ingepland. Het Dead Mind Festival begon al om 16:00 uur. In de tweede set treden Alice Kemp, Truus de Groot, Ricardo Mazza en Organ of Corti op.
aLice kEmp
aLice kEmp komt uit Devon, UK. Met haar optredens reist zij wereldwijd vele podia af. Het is heel bijzonder dat Dead Mind Records haar heeft kunnen strikken voor dit festival. Het is een act die zich in bijna volslagen duisternis afspeelt. De enige verlichting in de zaal is een rode lamp op de tafel waar zij haar apparatuur heeft opgesteld.
aLice kEmp
Het begin van de act is meer dan minimaal, een tik of een klop gevolgd door een kort ratelend geluid dat nog een tijdlang zal aanhouden. De duisternis en de rode lamp stimuleren de concentratie curve in hoge mate. Het is muisstil in de zaal. Het minimalisme wordt geleidelijk overstemd door een stem die zo zwaar is bewerkt dat ie nog maar weinig menselijks heeft. Het lijkt alsof die ‘stem’ uit de krochten van het ondermaanse komt, het is bijna diabolisch te noemen. Net als Red Brut gebruikt Kemp haar lichaam als muziekinstrument. Een ovatie is haar deel na afloop van haar optreden.
elektroakoestische geluiden
Truus de Groot
Heel anders van aard, opzet en impact is de volgende act, die van Truus de Groot. Zij gebruikt het grote scherm als een doorlopende powerpoint met foto’s die lijken gemaakt uit de jaren ’30 van de vorige eeuw. De beat die zij hanteert is aanstekelijk, een happy sound.
Truus de Groot
Dance en electro krijgen door Truus een plek op dit festival. Het valt niet helemaal in goede aard bij sommige diehards, maar bij anderen zag ik de hoofden mee bewegen op haar beats. Na Truus de Groot besluit ik te vertrekken. De twee overblijvende acts Organ of Corti en Ricardo Mazza laat ik voor wat ze zijn. Mijn hoofd is vol.
Ricardo Zarra en Organ of Corti
Dead Mind Records heeft een prachtig programma samengesteld. Een bescheiden oplage voor een klein publiek, zei Johnny van de Koolwijk, maar met zeer bijzondere muziek die gekoesterd moet worden.
Vrijdag de 19de mocht ik bij deze avond van drone muziek onder de naam Solaris in de Toonzaal zijn waar drie ensembles – Ninth Wave, Drone Assembly en Autarkh Collective – optraden.
Solaris drone event
Drone muziek is een minimalistisch muziekgenre dat draait om langdurige, aanhoudende klanken (drones) met enkel subtiele veranderingen in klankbeeld. Het kenmerkende element is een continu klinkende noot, toon of akkoord dat als basis dient voor het stuk, wat een meditatieve en sfeervolle luisterervaring creëert.
Dit genre vindt zijn oorsprong in traditionele muziekstijlen, maar werd in de 20ste eeuw gepopulariseerd door minimalistische en experimentele componisten. En natuurlijk speelt tegenwoordig elektronica daar een grote rol in. Dus wat is dan beter dan De Toonzaal muziekstudio om langzaam ontwikkelende klanken op te wekken. Zeker als je dan als onderwerp de planeten pakt die majesteitelijk door het universum dansen om de zon, het Solaris drone event.
Als eerste ging Jacqueline Hamelink van Sounding Bodies samen met Arthur Kok deze uitdaging aan met de productie Ninth Wave. Sounding Bodies wil verbinding maken via de schoonheid van de muziek en de kracht van de performance en daarin ook maatschappelijk bijdragen. Beginnend met de lage sonore klanken met veranderende boventoonstructuur die zo goed op te wekken zijn in de studio speelde ze op cello klanken hier doorheen, een klankbeeld dat verrijkt werd door een gitaar als modulatiebron te gebruiken.
Samen met de projectie op de achtergrond van wat er in de studio live gebeurde een meeslepend bad van geluid om je in onder te dompelen, waarbij de soms enigszins aan walviszang denkende klanken je nog verder mee namen de diepte in. Omlaag getransponeerde zang voegde aan de energie toe. Een technisch hoogstandje om dat zo aan te pakken. En eentje die de geest langzaam tot rust bracht
Drone Assembly
Na een changement was het de beurt aan Drone Assembly uit Tilburg. Die voor deze avond niet alleen gebruik maakten van de klanken uit de elektronische muziekstudio, maar ook van het orgel dat De Toonzaal rijk is. Voortdurend langzaam wisselende klankbeelden dreven voorbij en trokken je langzaam maar zeker langs de statige planeten. Ook hier viel de creativiteit op van de samenwerking tussen elektronica en traditionele klanken.
Autarkh Collective
Authark Collective
Misschien nam dit collectief van elektrische gitaren en elektronica uit Tilburg je wel het diepst mee in de kou van de buitenplaneten. Vervormde klanken met onderliggende ritmiek namen je mee de naar koude stormen, oplaaiende ijsvulkanen. Dit deed echt iets met mijn bewustzijn. Een soort van high worden. Muziek om echt volledig in meegesleept te worden.
De zaal zat opvallend vol met belangstellenden wat heel fijn is. En voor iedereen die het aandurfde om weer eens iets anders mee te maken een verruimende ervaring. De blijk van waardering voor het event Solaris was met het uitbundige applaus na afloop van elk gedeelte duidelijk aanwezig. En terecht voor de mensen die hier zoveel tijd energie en aandacht in hebben gestopt, maar vooral in de ‘viering’ van het artistieke grenzen verleggen.
Solaris verwijst onder meer naar een roman van de Poolse schrijver Stanislaw Lem en een sciencefictionfilm van de beroemde Russische regisseur Andrei Tarkovsky.
De stem van Adrian Crowley roept beelden op van een jonge Lou Reed van de legendarische band The Velvet Underground. Hetzelfde donkere timbre dat monotoon teksten bijna fluistert in de microfoon. UNCUT muziek magazine omschreef Crowley als “de gothic-versie van Leonard Cohen”. Ook de naam van Nick Cave komt voorbij.
De omfloerste stem van de Londense singer songwriter Nadine Khouri past perfect als backing vocal. Zij opent als support act de avond in de immer sfeervolle Toonzaal die de perfecte setting is voor de poëtische muziek van beide artiesten.
Nadine Khouri
Nadine speelt elektrische gitaar en haar stem klinkt zacht door de Toonzaal. Toch zijn de teksten goed te verstaan dankzij haar uitstekende dictie en mooie heldere stem. Bij sommige nummers sampelt ze drumritmes in die het serene van haar voordracht versterken.
Adrian Crowley
Adrian Crowley heeft zojuist de single Tangled van het nieuwe album Measure of Joy uitgebracht op het gloednieuwe label Valley Of Eyes Records. Zondagavond 16 maart is hij samen met Nadine Khouri te zien in een volle Willem Twee Toonzaal als onderdeel van een tour door de Lage Landen, Frankrijk, Ierland en Engeland.
Adrian Crowley
Crowley wordt geroemd om zijn teksten en hij wordt door critici betiteld als meesterverteller. Ik vind het nummer Brother Was A Runaway van het nieuwe album bij uitstek exemplarisch voor die titel. Het gaat over zijn broer die het ouderlijk huis verlaat: I didn’t realise when he said goodbye, he meant goodbye for good. Brother was a runaway, he’s still running today. I wish him the best.
Tangled
Over de nieuwe single Tangled zegt Crowley: “Ik zie dit nummer als een soort rusteloze zwerftocht door een buurt in de vroege ochtend; een duik in het schimmige rijk van een slapeloze geest, wanneer nachtelijke wezens nog rondsluipen en overpeinzingen en koortsachtige gedachten de overhand nemen tot de ochtend komt.”
Cherry Blossom Soft Confetti
Naast deze twee nummers speelt Crowley begeleid door Nadine uiteraard ook andere nummers van het nieuwe album zoals het titelnummer Measure of Joy, Genevieve Of The Mountain en Cherry Blossom Soft Confetti. Dit laatste nummer waarmee deze verstilde zondagavond afsluit, heeft mijn hart gestolen. Dat komt door de weemoed die het lied uitademt in combinatie met zwierige Zuidamerikaanse ballroom-dance. Een niet alledaagse combi maar het werkt.
Op een zeer regenachtige Pakjesavond kwam een respectabel aantal bezoekers naar het project Proximity in Willem Twee Toonzaal. Het duo Strijbos & Van Rijswijk van Studio S&VR uit Tilburg pakt deze avond uit met een lange uitvoering van musicus, componist en producent David Chalmin.
Proximity
Rob van Rijswijk
Proximity is een project waarin muziek, ruimte en technologie elkaar kruisen. Rob van Rijswijk geeft vooraf aan de uitvoering een korte uitleg over dat project en wat de visie van Studio S&VR zoal inhoudt.
De doelstelling van Studio S&VR is dat mensen, ruimtes en geluid/muziek in een bepaalde interactie komen, in zogenaamde ‘participatieve locatie-geluidskunstwerken‘.
In zijn voorwoord nodigt Rob van Rijswijk het publiek dan ook uit om de gehele Toonzaal te verkennen want overal staan speakers opgesteld zoals in de foyer, de kleedkamer en zelfs buiten het gebouw.
David Chalmin
elektronica cockpit
David Chalmin is een Franse componist, producer, geluidstechnicus, muzikant en zanger. Hij neemt plaats achter de elektronica cockpit in de concertzaal en speelt meer dan een uur zonder onderbreking.
Hij wisselt wel telkens van plek of van instrument zoals piano en elektrische gitaar. Hij verkast tussendoor enige tijd naar Willem Twee studio’s om via de daar aanwezige (analoge) elektronica het stuk aan te sturen.
Op twee schermen in de concertzaal is Chalmin daarin te volgen. Aan het eind van het concert zingt David met hoge en kwetsbare toon. Na deze rijk melodische en harmonieuze uitvoering sprak ik kort met Rob van Rijswijk.
David Chalmin W2 studios
KLANKGAT: Wie hebben we zien spelen? Rob van Rijswijk: David Chalmin. Is een Fransman, muzikant, gitarist maar ook producer, componist, speelt samen met Bryce Dessner (speelde drie dagen geleden ook in de Toonzaal, red.) in onder andere Dreamhouse Quartet en met de gezusters Labèque.
Aan het begin van de avond had u het over Proximity. Wat houdt dat in?
Ja, Proximity is een idee van mij en Jeroen Strijbos. Wij zijn veel met ruimte bezig en maken juist in zo’n ruimte klank- of muziekontwerpen. Met ruimtelijkheid heb je dus ook met akoestische ruimtes te maken. Dat kan heel intiem zijn maar dat kan ook een enorm groot landschap zijn. Daar hebben we de afgelopen jaren vele projecten in gedaan. In zowel kleine als enorm grote ruimtes of daar tussenin.
Met Proximity brengen we de akoestische ruimtes samen, van groot tot klein. En hoe klinkt dat dan als je een muziekstuk ontwerpt en live speelt, waarbij geluid ver weg misschien een zekere abstractie heeft en geluid dicht bij de muzikant, heel intiem kan klinken. Dat is Proximity wat nabijheid betekent.
Het klinkt misschien een beetje abstract, maar in de architectuur is het een bekend fenomeen. Als je de publieke ruimte inricht, denk je na of je mensen dicht bij elkaar wil brengen en enige afstand wil geven. Het is interessant om in geluid en muziek of je op die manier die ruimte ook kan laten ervaren.
balkon Toonzaa
Vooraf aan het concert gaf u aan dat jullie meer outdoors dan indoors werken en dat dit nu hier uitzonderlijk is.
In de buitenruimte breng je kunst in het alledaagse dus niet per se achter deuren in een concertzaal. We vinden het interessant om muziek specifiek te schrijven voor een bepaalde context.
Zo zijn we bijvoorbeeld uitgekomen op het strand van Terschelling en hebben een werk gemaakt voor dat strand. Zeewind, branding, daar moet je op een bepaalde manier met het geluid omgaan.
Dat random geluid omarmen wij. Je omarmt in de buitenruimte dingen die je niet kunt voorzien. Onze muziek-technologische achtergrond helpt om dan in zo’n ruimte toch klank weer meester te zijn.
Toonzaal – podium
Proximity hier in de Toonzaal is uitzonderlijk omdat we het binnen doen. Hoewel wij ook verwelkomen om in een context terecht te komen die we niet direct voor ogen hebben om daar weer mee te werken, want een concertzaal is ook een context. We maken gebruik van het hele gebouw dus ook de kleedkamer en de foyer. David ging op een gegeven moment live naar de Willem Twee Studio’s.
Proximity is bedoeld om in het landschap uit te voeren waarbij je je kunt voorstellen dat je mensen dichtbij je hebt, bij de cockpit maar dat er ook ver weg geluid zal klinken waardoor het landschap bijna voelbaar wordt, de grootsheid van het landschap.
