Met dit concert van Emine Bostanci heeft November Music een prachtig grensverleggende compositie in huis gehaald. Traditionele instrumenten zoals de Kamanche en Erhu en de Kretenzische Lyra mengen zich met de klanken van de hyperTheremin.
Emine Bostanci
Als je van een paar instrumenten nooit gehoord hebt is dat niet vreemd, de Kretenzische Lyra is pas herontdekt, en er zijn wereldwijd maar een 20 tal professionele bespelers van dit snaarinstrument. De hyperTheremin is een contactloze sensor die de positie en oriëntatie van twee handen in de ruimte kan volgen, waarbij ook de snelheid van bewegen een rol speelt, vier dimensionaal dus.
Via software gebaseerde samples en synthesizers kan je dan een zee van interessante geluiden opwekken, bijna dansend bespeeld. De snaarinstrumenten brengen diverse klankkleuren voort, van bijna fluit-achtig, tot geruis van de wind, tot nasale galmende tonen vol verlangen. Doe er dan een keur aan percussie bij en zang. Zet dit alles bij elkaar en je hebt een krachtige fusie motor om muziek mee te maken. Maar wat doe je met zo’n apparaat?
Hier komt de componiste en snaarinstrumentspeelster Emine Bosanci uit de verf. Ze is een van de weinigen die de Lyra professioneel bespelen. Gebaseerd op de omgeving waarin ze is opgegroeid in een traditie waar ze zelf niet echt meer in gelooft, maar die haar ook niet loslaat creëert ze een parallelle wereld in muziek. Haar ingegeven toen ze op een reis aan een sinaasappel rook.
HyperTheremin Jan-Bas Bollen
De HyperTheremin is ontwikkeld door de Nederlandse componist en performer Jan-Bas Bollen. Het instrument is gebaseerd op de principes van de klassieke theremin, maar maakt gebruik van geavanceerdere sensor-technologie en software om een breder scala aan expressieve mogelijkheden te bieden.
Na het stemmen begint het stuk met felle slagen op trommels, in een moeilijk te volgen maar meeslepend en altijd gecontroleerd ritme. Diverse klanken mengen zich in het geheel, belletjes rinkelen. Je wordt meegenomen in een warm bad aan klanken, verstillend, dan weer opzwepend.
Als er een korte stilte valt, klinkt een aarzelend applaus, eigenlijk niet de bedoeling op dit moment. Maar ja, enthousiasme laat zich niet remmen. Vanaf dan volgen contemplatieve momenten en uitzinnige uitspattingen elkaar op in een ritme dat telkens de aandacht vasthoudt. De zang doet soms in de verte denken aan Dead Can Dance, en is dan weer volkomen oosters traditioneel, om dan weer richting jazz te verschuiven.
Klankkleuren en solo’s wisselen elkaar af in een grote verscheidenheid aan melodielijnen en klankkleuren. Zonder dirigent zijn de 8 muzikanten uitstekend op elkaar ingespeeld, de momenten van op elkaar reageren wisselen elkaar in rap tempo af en iedereen blijft bij de steeds wisselende stemmingen aanwezig.
Het uur is te snel voorbij als het geheel in een soort openbaring aan geluid uiteenspat. Een parallelle realiteit is voorbij geschoven en weer opgelost. Na het applaus verzamelt een grote groep mensen zich om de hyperTheremin om te zien hoe dat werkt.