Anne-Maartje Lemereis

Heel snel leren componeren met Anne-Maartje Lemereis

Iedereen kan componeren maar lang niet iedereen kan ook een betaalde componist zijn

De componist der Nederlanden Anne-Maartje Lemereis gaf een workshop componeren. Naast de vele concerten die November Music organiseert, is er ook de insteek om het publiek op een andere manier – wat actiever – te betrekken bij het muzikale proces.

Anne-Maartje Lemereis

Ik vond het een mooie gelegenheid om haar manier van werken te leren kennen. Maar ik was ook sceptisch. Het doel was om met een hele groep mensen in ongeveer één uur gezamenlijk een muziekstuk te componeren. En het leek me sterk dat DAT mogelijk was.

Anne-Maartje Lemereis
Anne-Maartje Lemereis

Dus zat ik zaterdagmiddag in de Verkadefabriek Studio. Waar een harp en een cello op het podium stonden, en natuurlijk een vleugel. Er kwam nog een klein twintigtal andere mensen binnengelopen en precies op tijd nam Anne-Maartje Lemereis het woord.

Binnen de kortste keren hadden we geleerd dat je eerste taak als componist is om goed naar de te gebruiken instrumenten te luisteren en je af te vragen wat je er wel en niet mee kan doen. Kwam voorbij dat zowel Bach als Schostakovich hun eigen naam gebruikten om muzikale thema’s te maken (Bach het thema B-A-C-H waarbij de Duitse namen voor de noten een B zijn voor wat wij Bes noemen en hun H onze B, en Schostakovich de noten D-Es-C-H op de beginletters van zijn naam).

En leerden we dat Mozart een soort toevalsgenerator gebruikte om melodie-ideeën te maken. Anne-Maartje leerde ons ook meteen dat vrijwel iedereen kan componeren, maar dat lang niet iedereen ook een betaalde componist kan zijn. En dus mocht iedereen in het publiek een letter uit de eigen naam kiezen en die opnoemen.

Anne-Maartje Lemereis
iedereen kan componeren

Anne-Maartje Lemereis hield direct in software bij welke noten geroepen werden en hup: Daar stond een melodie op het grote scherm. Gezamenlijk luisterden we naar hoe dat klonk. Min of meer bij toeval had het een mooie atmosfeer, zoiets als een prieeltje met gekleurde glazen in de zonneschijn, en zat er een vraag antwoord spel in verstopt.

Toen kwam het echt creatieve werk, welk instrument kon wat spelen, zijn er onverwachte dingen die je met de noten kan doen. Wat voor een akkoorden komen er om heen. Hoe ga je om met de dynamiek. In een vriendschappelijke atmosfeer spuiden mensen ideeën, werden het met elkaar eens, en wonder boven wonder stond er na een uur een mooi stuk muziek op het scherm.


Nu de titel nog, waar van de suggesties het ‘Lettergebak’ het won, met als ondertitel ‘na de avondklok’ hetgeen de stemming van de muziek mooi weergaf. Al stoeiend met de ideeën was er een mooi stuk in elkaar gezet, en hadden we heel wat compositie principes opgepikt.

Erg leuk en een mooie manier om met mensen op een verbindende manier samen te werken.


Hohe Messe Bach

Hohe Messe van Bach in de Catharinakerk

Orkest van de 18de Eeuw met dirigent Daniel Reuss en Cappella Amsterdam durven uitdaging aan

De Hohe Messe van Johan Sebastian Bach hoort bij de grootste werken in dit genre die er ooit geschreven zijn. Het is zijn laatste werk voor zijn dood, ongeveer een jaar later. De officiele naam van dit monumentale stuk is ‘Missa in h-moll’ (Mis in b-kleine terts BWV232). De uitvoering in de Catharinakerk in Den Bosch is in handen van dirigent Daniel Reuss met het Orkest van de 18de Eeuw en Cappella Amsterdam.

Hohe Messe

Hohe Messe Bach
Hohe Messe Bach

Er is heel wat te zeggen over de historie van hoe de Hohe Messe tot stand is gekomen en het is zeker de moeite waard dat op internet na te lezen. Voor mij is het stuk een culminatie van Bach zijn vele thematieken die in telkens nieuwe contexten over elkaar buitelen en verweven worden. Alsof de componist nog één keer wilde zeggen: ‘Dit is wat ik nou bedoeld heb’. En het werk van Bach in al die tijd is enorm uitgebreid en prachtig.

Hohe Messe
Orkest en koor – Catharinakerk

Ik ben zelf al lang blij als ik een van zijn orgelstukken, die Bach als oefening voor zijn twaalfjarige pupillen schreef, tot een redelijk goed einde breng. Stemmingen wisselen elkaar af, van ingetogen introvert naar zeer uitbundig en ronduit triomfantelijk. Tegenstellingen tussen koor en instrumenten (bv staccato tot gedragen) vervlechten tot een prachtig geheel. En mits goed uitgevoerd is het een overdonderend mooie compositie.

Uitvoering

Die uitvoering (uitdaging?) van de Hohe Messe gaat dirigent Daniel Reuss met het Orkest van de 18de Eeuw en de Cappella Amsterdam aan in de Catharinakerk. Deze koepelkerk ziet er van binnen prachtig uit, maar de hoge koepel zorgt voor een akoestiek met heel veel reflecties die snelle loopjes diffuus maken en die het uitzonderlijk lastig maken om als orkest echt helemaal samen te blijven.

Hohe Messe
Hohe Messe in de Catharinakerk

Margaret Urquhart
Margaret Urquhart

Daar wordt het orkest in het begin van de uitvoering door geplaagd. Gelukkig gaan ze elkaar gaandeweg steeds beter vinden, waardoor het zelfvertrouwen en daarmee het plezier in de uitvoering en de kwaliteit ervan duidelijk toenemen. Uiteindelijk ‘staat’ de uitvoering dan ook echt. En dat is mooi, heel erg mooi. Speciaal wil ik de bassiste Margaret Urquhart noemen, met haar perfect uitgevoerde strijktechniek en enorm veel aandacht voor detail en strakke loopjes zet ze een solide basis neer voor de rest van het orkest.

De Hohe Messe begint met de wat plotselinge inzet van het Kyrie Eleison. Reuss maakt geen show door in het begin veel contact met het publiek te leggen, maar komt op en begint. De blazers komen niet goed uit de verf, omdat het koor ze overstemt en het orkest heeft moeite met bij elkaar blijven. Toch ontstaat er na enige tijd een mooie beweging in de dynamiek, en de inzet van de trompetten bij het Et in Terra Pax is prachtig.

Vanaf dan wordt het alleen maar mooier, Reuss is zichtbaar minder gespannen, begint losser en uitbundiger te bewegen. Mooie samenklanken tussen stemmen en koper worden afgewisseld met de prachtige hobo d’amore. De hoorn die de bas begeleidt op het Quoniam tu solus sanctus klinkt voorzichtig, maar is voor een instrument van dit soort wel acceptabel zuiver. Dat geldt ook voor de trompetten die op de meer juichende stukken een prachtig koperwerk accent toevoegen.

Vermeldenswaard is het mooi uitgevoerde Benedictus, waar de tenor ondersteund wordt door subtiel samenspel van traverso, orgel en cello. En zo komen we aan bij het Dona nobis Pacem, een verzuchting van alle tijden die nu weer extra van belang lijkt te zijn. Aan het eind klinkt enthousiast applaus van het publiek, en dat is ook verdiend na een concert dat niet zonder zijn worstelingen is verlopen.