Ben van Gelder

sep, 2024

This Is Water tour Ben van Gelder en Reinier Baas
Een scala aan genres passeren de revue van modern jazz tot aan Braziliaanse bossanova

Het album This Is Water van Ben van Gelder en Reinier Baas is 13 september gelanceerd en nu al op vrijdag 20 september staat dit duo op het podium van de Willem Twee Toonzaal. Ben natuurlijk op sax en Reinier op elektrische gitaar. De tour zetten ze door op diverse podia en festivals in Nederland, Duitsland, België, Zwitserland, Frankrijk en Italië.

This Is Water

In zijn geheel ademt de muziek een zomerse sfeer uit met ver aan de horizon een lichte dreiging op komst die ook zomaar kan overwaaien. Er passeren vele genres de revue. Van free tot klassieke jazz met nu en dan een korte escapade naar bebop tot aan zwoele Braziliaanse bossanova. Met die bossanova verschijnt heel even het beeld van dat meisje van Ipanema dat flaneert op de boulevard van Rio de Janeiro.

Het is een bescheiden opkomst in de Toonzaal maar alle aanwezigen zijn duidelijk liefhebbers van geavanceerde muziek. Het maakt deze twee musici die al vijftien jaar samenwerken, eigenlijk ook niet zo veel uit. Het schijnt dat de Toonzaal één hun favoriete concertzalen is. Mazzel voor Den Bosch, toch?

Want het is werkelijk top wat voorgeschoteld wordt. Twee briljante muzikanten die volledig op elkaar zijn ingespeeld en met het nieuwe album This Is Water hoogstaand werk hebben afgeleverd.

En live maken ze het ook helemaal waar ondanks dat pianist Corey Smythe, drummer Jeff Ballard en anderen die op enkele nummers meespelen, deze avond ontbreken.

Ben van Gelder

Reinier Baas

Van Ben van Gelder wist ik al wat ik zou kunnen verwachten, het spel van Reinier Baas daarentegen is mij onbekend. Wat die man allemaal uit zijn gitaar haalt, is ongelooflijk.

Met de wah wah-pedaal haalt ie ongekende geluiden uit zijn instrument. Maar nu in deze combi is ook het spel van Ben anders, gestroomlijnder, melodisch(er), minder bop wat meer klassieke jazz.

Van het nieuwe album speelt het tweetal onder meer het titelnummer This Is Water, Freeze, Recess, Fan Fiction, Skull-Sized Kingdoms II en de onverwachte toegift is een cover van een nummer van Mischa Mengelberg.

This Is Water – Ben van Gelder en Reinier Baas (2024)

feb, 2024

Sanem Kalfa, Mola Sylla en Ben van Gelder gaan solo
Drie markante jazzmuzikanten uit Nederland met een internationale carrière bij PRESENT

Sanem Kalfa, Mola Sylla en Ben van Gelder zijn de drie solisten die voor deze avond staan geprogrammeerd in de voormalige synagoge van Willem Twee Toonzaal. Sacraler kan je het niet krijgen.

Dat gaat vooral op voor de twee eerste acts, die van de Turkse zangeres Sanem Kalfa en de Senegalese muzikant Mola Sylla. Ben van Gelder zorgt aan het eind van zijn solo voor een verrassing.

PRESENT Sound Now Passing

Programmeur Tim Sprangers heeft er schijnbaar een handje van om solo events te organiseren. Op het recente PRESENT festival stonden wel liefst elf solisten op de timetable. Op deze PRESENT Sound Now Passing avond krijgen we drie solo’s voorgeschoteld.

Vanavond staan er drie vooraanstaande en talentvolle muzikanten uit de jazz- en geïmproviseerde muziek op het mooie podium van de Toonzaal. Ze kennen de klappen van de zweep, nemen een bulk aan ervaring mee op zowel nationaal als internationaal vlak.

Sanem Kalfa

Sanem Kalfa heeft een shirt met korte mouwen aan, een wijde broek, daaronder sandalen met hoge hakken, alles geheel in smetteloos wit. Sanem heeft werk gemaakt van haar outfit.

Ze schrijdt het podium op en pakt een koord met belletjes op. Het getinkel van die belletjes begeleidt ze met ingehouden zoemend gezang, bijna geneurie. De opening van een ceremonie? Het past bij de entourage. Op het podium staat een cello en op de vloer liggen een akoestische gitaar en een loopstation klaar voor gebruik.

Maar het is vooral voor haar zang waar de mensen voor komen. En die is fenomenaal en soms buitenaards of beter bovenaards. Ze vlijt, fleemt, krast en krijst en begeleidt zichzelf met ingezongen loops. Sanem Kalfa kan alles met haar stem.

Mola Sylla

Na de korte break in het programma zit Mola Sylla, een Senegalese muzikant, op een stoel te wachten op de soundcheck. Op een lage tafel liggen Afrikaanse instrumenten tentoongespreid zoals de mbira, kongoma, xalam en kalimba. Mola is een zanger en bespeelt traditionele Afrikaanse instrumenten die hij zelf maakt.

Ook Mola begint met een koord waaraan een klein voorwerp is bevestigd, een soort ‘zoemsteen’. Hij slingert het koord in het rond en een krachtig gezoem vult de hele zaal. Hij gaat zitten en pakt telkens een ander instrument van die lage tafel.

Sylla zingt in het Senegalees en dat is niet te volgen. Maar onmiskenbaar is een aantal van zijn liedjes terug te voeren naar de blues, de onvervalste blues van de Mississippi delta.

Sylla vertelt een verhaal dat hij zijn oma bezoekt ver in het binnenland van Senegal aan de grens met Mali. De goudwinning heeft daar de natuur aangetast, vooral het water. Mens en dier lijden er zwaar onder. Hij maakt zich daar boos over. Genoeg stof voor de blues.

Saxofonist Ben van Gelder is een bekende en heeft de afgelopen maanden hier in de Toonzaal opgetreden, onder meer met November Music 2023. Waren de twee voorafgaande solo’s verrassend in aanbod, bij Ben is er het feest van de herkenning. Niemand is zo snel op de sax als hij. Het zijn bijna allemaal korte stukjes, free jazz, beetje bop.

Dan stapt hij aan het eind van zijn show van het podium en loopt de zaal in terwijl hij doorspeelt. De akoestiek in de Toonzaal is fantastisch. Ben loopt de trap op naar het balkon en speelt daar nog een tijdje door. Dan klinken de tonen van het orgel dat vast op het balkon staat opgesteld. Prachtiger kan je een act op saxofoon niet beëindigen.

Sanem Kalfa – REFLEX Miraculous Layers (2023)

Mola Sylla – Mansour

Ben van Gelder – Manifold (2023)

nov, 2023

Ben van Gelder pakkende thematieken Manifold
De veelkleurige schoonheid van perfect samenspel en de spirituele fascinatie voor het orgel

De Nederlandse altsaxofonist Ben van Gelder speelt zaterdag 11 november het stuk Manifold in de sfeervolle en voormalige synagoge De Toonzaal op het November Music festival 2023. Dat een bepaald jazz idioom, een jazzzangeres, en een pijporgel samen zo enorm mooi kunnen zijn (je kan nu eenmaal geen kerkorgel in een synagoge hebben toch?).

Ben van Gelder – Manifold

Het nieuwe album Manifold is speciaal gecomponeerd om de interactie tussen pijporgel en een meer traditionele jazz bezetting van blazers en percussie te verkennen. Het kleine orgeltje van de Toonzaal was hier met zijn mooie fluittonen en diepe rommelende bassen perfect geschikt voor.

Ook de creatieve manier van spelen (het laten wegsterven van tonen en de klankeffecten die optraden door niet traditionele toetscombinaties aan te slaan) maakten dit stuk tot een feest van klankkleuren. Overigens kan je maar weinig terugvinden over het orgel in de Toonzaal: misschien een tip voor Willem Twee om hier eens wat meer aandacht aan te besteden.

Het Manifold concert begon met allemaal gebroken drieklanken (akkoorden waarvan je de afzonderlijke tonen niet tegelijk maar snel achter elkaar speelt) op het orgel die vlot voorbijkwamen, en daarna zette de prachtig zuivere stem van Fuensanta Méndez, de trompet en de sax in. In de stijl van de muziek was ze ook gekleed, een subtiel half doorzichtige jurk met rode en zwarte tinten, in combinatie met stoere laarzen op dikke zolen. Haar stem deed bijna instrumentachtig aan, waardoor prachtige samenklanken ontstonden.

Ze deed me enigszins denken aan het stemgeluid van Gayle Moran uit haar glorietijd bij Return to Forever. Vanaf toen was het een groot lang feest van geconcentreerd samenspel, waarbij de afzonderlijke spelers volkomen egoloos bijdroegen aan het geheel en toch op zijn tijd hun individuele bijdragen konden geven.

Ook een beetje humor ontbrak niet, het gebeurt je niet elke dag dat je een basklarinet eendengekwaak-achtige geluiden hoort maken. Los daarvan waren de thematieken pakkend, en het zich voortdurend ontwikkelende klankspel meeslepend. Daarbij ook een mooie rol voor al het subtiele percussiewerk, die echt ook als een instrument meespeelde en niet zozeer als ritmesectie.

Als je een indruk wilt hebben van de klank van het orgel zou je een keer naar The Fog van Kate Bush kunnen luisteren. Ik heb eigenlijk maar één punt van het kritiek: het was echt veeeeel te kort. Een uur Manifold was voorbij voor ik het wist.

Fotografie: Jostijn Ligtvoet
Coverfoto: Jostijn Ligtvoet